De Rijksuniversiteit Groningen is deze week begonnen met een volwaardige bachelor Fries, voor het eerst in vijftien jaar. Aan de hernieuwde opleiding zijn voorlopig drie studenten gestart. De studie kon alleen van de grond komen dankzij een combinatie van financiële steun uit Den Haag en de provincie en organisatorische afspraken waardoor vakken worden gedeeld met andere opleidingen.
Beperkte instroom, bewuste keuze voor continuïteit
Jarenlang maakte Fries deel uit van de opleiding Minorities & Multilingualism, maar die opzet bood geen volwaardige bachelor meer voor wie zich volledig op de Friese taal wilde richten. Voor een rendabele universitaire opleiding geldt doorgaans dat er rond de twintig eerstejaars nodig zijn. Die verwachting is voor een 'kleine' taal als Fries niet realistisch, zegt hoogleraar Fries Arjen Versloot. Om die reden heeft de universiteit gezocht naar alternatieve financierings- en onderwijsmodellen.
"Het Fries ligt me na aan het hart", zegt student Arnold Hiemstra. "Ik ben geboren en getogen in Sibrandahûs en daar zijn ze ook heel Fries. Mijn moeder en opa ook. Die letten erop dat ik geen werkwoorden omdraaide en de goede Friese woorden gebruikte: geen 'sleutel', maar 'kaai'".
Subsidie en samenwerkingen als oplossingsrichting
De studie Fries start ondanks de lage aantallen omdat er subsidie is toegekend vanuit het kabinet en de provincie. Daarnaast is de opleiding zodanig opgezet dat de drie bachelorstudenten een aantal vakken delen met studenten Nederlands en met studenten die Fries als minor volgen. Volgens Versloot levert die mix juist voordelen op: studenten met uiteenlopende achtergronden versterken het toekomstige werkveld en dragen bij aan de zichtbaarheid van de taal in meerdere disciplines.
- Startaantal: 3 studenten
- Streefgetal voor rendabiliteit: 20 studenten
- Financiering: subsidie van Rijk en provincie
- Onderwijsvorm: delen van vakken met Nederlands en minors
Wat betekent dit voor Fries als universitaire discipline?
De herintroductie van een bachelor Fries is meer dan een symbolische stap. Het biedt ruimte voor gedegen onderzoek naar taal, literatuur en onderwijs van het Fries op academisch niveau en levert gekwalificeerde mensen voor onderwijs, cultuurinstellingen en beleidsfuncties. Versloot benadrukt dat kleine talen niet mogen klagen wanneer zij aandacht krijgen die vergelijkbaar is met grotere talen binnen de universiteit: hij wijst erop dat bij vakken als Frans en Duits soms ook maar vijf studenten voorkomen, maar dat die studies desalniettemin blijven bestaan.
Door het delen van onderwijs met andere studieprogramma’s ontstaat bovendien een duurzame basis: de kosten per student dalen en studenten profiteren van een bredere academische context. De studentenaantallen blijven voorlopig laag, maar de aanwezigheid van een academische opleiding zelf is volgens betrokkenen een 'basisgegeven' voor behoud en ontwikkeling van de taal.
Praktische gevolgen en verwachtingen
De drie aanmeldingen tonen bescheiden maar concrete belangstelling. Voor de korte termijn betekent dit dat de eerste cohorten klein blijven en onderwijs mogelijk intensief en sterk persoonlijk gericht is. Op middellange termijn zal blijken of extra marketing, samenwerkingsafspraken met middelbare scholen in Friesland of gerichte studiebeurzen het aantal eerstejaars kunnen verhogen.
| Kenmerk | Aantal/omschrijving |
|---|---|
| Startaantal studenten | 3 |
| Rendabelheidscriterium (ongeveer) | 20 |
| Vergelijkbare kleinere instroom bij | Frans en Duits: vaak ook rond 5 studenten |
Tegelijkertijd is het politiek-signalerende effect belangrijk: door Rijk en provincie financieel bij te springen, ontstaat er een precedent voor ondersteuning van regionale en minderheidstalen op academisch niveau. Of die steun structureel blijft en of dit de instroom in de komende jaren substantieel verhoogt, zal moeten blijken.
De start van de bachelor Fries markeert in elk geval een herstel van academische belangstelling voor de taal en biedt studenten uit Friesland en daarbuiten de mogelijkheid zich op hoog niveau met de taal, cultuur en literatuur te verdiepen.
