Pelgrimage, verering en twee topstukken in het hart van Zutphen
In een verduisterde zaal van het Stedelijk Museum Zutphen zijn tekeningen, plattegronden en religieuze objecten samengebracht om het verhaal van pelgrims en verering te vertellen. Centraal staan twee voor Zutphen uitzonderlijke bruiklenen: de schedel van de heilige Sint-Justus, die na 240 jaar tijdelijk terugkeert naar de stad, en het speciaal vervaardigde schilderij Le Miracle de St. Just (1629) van Peter Paul Rubens.
- De presentatie begint met een brede inleiding op pelgrimage, van middeleeuwen tot heden.
- Er zijn zowel middeleeuwse objecten te zien als hedendaagse souvenirs van de Camino de Santiago.
- De tentoonstelling verbindt de religieuze beleving met fotografie in een aangrenzende expositie in Museum Henriëtte Polak.
Objecten die de tijd overbruggen
Bezoekers lopen door nisjes waarop gericht licht schijnt, langs veertiende-eeuwse pelgrimsinsignes en veldflessen die de fysieke kant van reizen tonen. Originele documenten en voorwerpen — zoals aflaten en bidprentjes — illustreren hoe geloof verweven was met het dagelijks leven in vroegere eeuwen. Kleinere materiële sporen, zoals heiligenbeeldjes en gespen, benadrukken de populariteit van bepaalde patroonheiligen en leiden naar de twee hoofdwerken van de expositie.
"Heiligen & Helden – Sint-Justus, Rubens en de pelgrims"
Een confrontatie met verleden en beeld
De toestand en presentatie van het reliek bieden bezoekers een direct contact met vroegere religieuze praktijken; de schedel van Sint-Justus vormt het dramatische middelpunt. Het bijbehorende schilderij van Rubens toont de onthoofde Justus en is vervaardigd in 1629 met het reliek als aanleiding voor het werk. De combinatie van reliek en painting schetst een historisch palet waarin verering, beeldcultuur en artistiek vernuft elkaar versterken.
Na het bereiken van dit centrale deel van de expositie leidt een trap naar het naastgelegen Museum Henriëtte Polak, waar de tentoonstelling wordt aangevuld met een reeks foto’s van Eddy Posthuma (1931-2021). Zijn beelden geven op intieme wijze invulling aan thema’s als moeder- en vaderschap, identiteit en protest. Onder de tentoongestelde foto’s bevinden zich Moeder en kind (1971) en No Pope Here (1969), werken die het begrip heiligen en helden in een hedendaagse context plaatsen.
Lokale betekenis en bezoekerservaring
Voor Zutphen biedt deze tentoonstelling meer dan alleen een culturele attractie. De samenkomst van internationaal bruikleen en lokaal erfgoed versterkt de zichtbaarheid van musea in de stad en nodigt uit tot reflectie op hoe geloof en symboliek door de tijden heen worden beleefd. De dialoog tussen objecten uit verschillende periodes en disciplines — van materiële pelgrimsinsignes tot modern fotowerk — maakt de tentoonstelling voor uiteenlopende publieken relevant.
De opstelling benadrukt zowel het historische belang van pelgrimage als de blijvende kracht van beeldvorming. Door religieus erfgoed en kunst naast elkaar te plaatsen, geeft de presentatie bezoekers de mogelijkheid om iconografie, ritueel en artistieke interpretatie naast elkaar te ervaren en te vergelijken.
| Belangrijkste onderdelen | Jaar / Periode |
|---|---|
| Le Miracle de St. Just (Rubens) | 1629 |
| Fotowerk Eddy Posthuma (o.a.) | 1969–1971 (voorbeelden genoemd) |
| Schedel van Sint-Justus | Na 240 jaar terug in Zutphen (tijdelijk) |
Voor inwoners van Zutphen biedt de expositie een unieke kans om een zeldzaam reliek en een topstuk van Rubens in de eigen stad te zien. Voor musea en erfgoedsector kan deze tijdelijke samenkomst leiden tot nieuwe samenwerkingen en versterkte publieksbereik. De combinatie van historisch materiaal en fotografische reflectie nodigt uit tot gesprek en verdieping over wat heiligen en helden vandaag nog betekenen.
De tentoonstelling benadrukt de rol van Zutphen als plaats waar regionale geschiedenis, religieus erfgoed en de internationale kunstgeschiedenis elkaar ontmoeten — in een presentatie die zowel contemplatie als onderzoek stimuleert.
