De landelijke staking in het spoor- en openbaar vervoer, aangekondigd voor woensdag, zal naar verwachting beperkte gevolgen hebben voor de Nederlandse economie, zeggen economen. Werkgevers en werknemers konden zich vooraf voorbereiden, waardoor veel kantoormedewerkers thuis kunnen werken. Tegelijkertijd waarschuwen experts voor grotere hinder bij het goederenvervoer per spoor en voor forenzen in gebieden met minder alternatieven.
Thuiswerken dempt effect op bedrijvigheid
Econoom Rico Luman (ING) wijst erop dat thuiswerken inmiddels wijdverspreid is en daardoor de directe economische schade beperkt houdt. In veel bedrijven kunnen geplande werkzaamheden doorgaan of worden overgenomen door taken die geen fysieke aanwezigheid vereisen. Voor de gemiddelde kantoormedewerker betekent dat bijvoorbeeld dat een geplande vergadering via een videogesprek kan doorgaan in plaats van te worden afgelast.
Toch zijn er praktische nadelen: bijeenkomsten kunnen worden uitgesteld en dat kan de arbeidsproductiviteit schaden, aldus Luman. Voor mensen die in de provincie wonen en werken in sectoren als de zorg, waar thuiswerken niet mogelijk is, kan het lastiger zijn om alternatieve vervoersmiddelen te vinden. Een wijkverpleegkundige die normaal met de streekbus reist, kan zonder vervangend vervoer moeilijk op tijd op haar ronde verschijnen.
Goederenvervoer voelt de pijn
De grootste kwetsbaarheid ligt volgens economen bij het vervoer van ladingen over het spoor. Door beperkte capaciteit op het spoornet kan het uitvallen van treinen vertragingen bij leveringen veroorzaken. De problematiek is verergerd doordat rivieren deze zomer minder goederen konden verwerken door droogte en lage waterstanden, wat extra druk op het wegvervoer zette. Daardoor is het moeilijker om grote volumes snel over de weg op te vangen.
| Sector | Verwachte impact |
|---|---|
| Kantoren / diensten | Laag (thuiswerken mogelijk) |
| Personenvervoer in buitengebieden | Matig tot hoog (minder alternatieven) |
| Goederenvervoer per spoor | Hoog (capaciteit en ketenvertragingen) |
Frank van Es (RaboResearch) deelt de inschatting dat bedrijven grotendeels kunnen anticiperen via thuiswerk en planning. Hij verwacht daarom geen grootschalige verstoringen voor de economie als geheel. Tegelijkertijd waarschuwt ook hij voor vertragingen in het railvrachtvervoer.
"Het is niet uniek en zo grootschalig dat de economie echt schade oploopt," aldus Van Es.
Praktische consequenties voor burgers en bedrijven
In de praktijk betekent dit dat veel mensen hun werkdag thuis kunnen invullen, maar dat reizigers in krimpgebieden of met lange woon-werkafstanden tegen problemen aanlopen. Voor bedrijven in de logistieke keten zijn er enkele mogelijke scenario’s:
- Transporteurs die vooraf zendingen eerder verzenden om vertragingen te vermijden.
- Meer vrachtwagenvervoer op de weg, wat tot extra congestie en hogere kosten kan leiden.
- Eventuele verplaatsing van afspraken of productieschijven, met inhaalwerk later in het jaar.
Dat er vooraf aankondiging was, werkt in het voordeel van zowel werkgevers als logistieke planners. Transporteurs hebben de mogelijkheid gehad om ladingen vooruit te plannen en alternatieven te zoeken, maar het resterende overschot aan vraag kan niet altijd snel over de weg worden geabsorbeerd zonder capaciteitsproblemen.
Voor een consument kan dit zich vertalen in vertraagde leveringen of lege schappen bij gespecialiseerde bouw- of industrieproducten, wanneer onderdelen per spoor worden vervoerd en die zendingen vertraging oplopen.
Afwegingen voor de korte en middellange termijn
Op korte termijn voorspellen de economen geen scherpe terugval in het bruto binnenlands product. De schade zal volgens hen vooral zitten in tijdelijke logistieke knelpunten en in de extra organisatiekosten voor bedrijven. Of deze incidenten op termijn leiden tot bredere gevolgen hangt af van de frequentie van dergelijke acties en van structurele zwaktes in het vervoer, zoals de eerdergenoemde problemen door droogte en beperkte capaciteit op het spoor.
Voor nu is de boodschap voor werkgevers en reizigers helder: waar mogelijk thuiswerken en vooraf plannen verzachten de directe economische effecten, maar bedrijven in de logistieke keten en reizigers buiten stedelijke gebieden moeten zich op hinder voorbereiden.
