De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) signaleren in een gezamenlijke analyse dat rechts-extremistische opvattingen steeds vaker worden gepresenteerd in een afgezwakte vorm, met het doel die ideeën breder acceptabel te maken. Volgens de diensten werkt die ‘verzachting’ als een toegangspoort naar een groter publiek en kan het de weerstand tegen die ideologie verminderen.
Strategie: van harde retoriek naar subtiele beïnvloeding
De veiligheidsdiensten constateren dat sommige rechtsextremisten bewust proberen hun boodschap te normaliseren door een minder expliciet, maar volhardend discours te voeren. Daarmee willen zij een grotere groep mensen herhaaldelijk blootstellen aan hun denkbeelden. De analyse wijst erop dat zulke tactieken niet alleen buitenstaanders bereiken, maar ook gericht kunnen zijn op beïnvloeding van politieke partijen van binnenuit.
“Sommigen proberen politieke partijen van binnenuit te beïnvloeden”,
De rapporteurs benadrukken dat betrokkenheid van extreemrechtse spelers in het publieke debat ervoor zorgt dat er minder ruimte overblijft voor dialoog en het zoeken naar oplossingen. Daarnaast wijst de NCTV op een direct veiligheidsrisico: door normalisering kunnen ook personen die tot geweld bereid zijn zich gelegitimeerd voelen om daadwerkelijk over te gaan tot actie.
Gevolgen voor politiek en maatschappij
De diensten merken op dat, hoewel een meerderheid van de bevolking rechtsextremistische opvattingen afwijst, steeds meer mensen ontvankelijk lijken te worden voor delen van dat gedachtegoed. Als voorbeeld noemen zij termen en voorstellen die in het publieke debat verschijnen zonder dat altijd duidelijk is wat daarmee bedoeld wordt door extremistische groepen — zoals bij het begrip remigratie. In het rapport wordt benadrukt dat remigratie in extreemrechtse opvatting kan neerkomen op gedwongen vertrek van groepen mensen die als 'niet thuishorend' worden gezien.
De analyse verwijst expliciet naar politieke partijen die in hun verkiezingsprogramma’s pleiten voor remigratie: JA21, FVD en PVV. Daarnaast wijst het document op interacties tussen coalitiepartijen en deze partijen: VVD, CDA en D66 hebben volgens de rapportage deze zomer gesprekken gevoerd met een van deze partijen in het kader van steun voor de begroting.
| Genoemde partijen | Aandachtspunt in de rapportage |
|---|---|
| JA21, FVD, PVV | Hebben in verkiezingsprogramma’s pleidooien voor remigratie |
| VVD, CDA, D66 | Zoeken politieke steun; voerden gesprekken over begrotingssteun |
- Normalisering maakt acceptatie van extreemrechtse taal en ideeën makkelijker.
- Beïnvloeding van partijen kan politieke besluitvorming veranderen zonder expliciete aanhang voor extremisme.
- Veiligheidsrisico: normalisering kan geweldsbereidheid legitimeren.
Advies van de veiligheidsdiensten
Marc Kuipers, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, waarschuwt expliciet voor de veiligheidsgevolgen wanneer rechtsextremistische ideeën en woordkeuze steeds normaler lijken te worden. De diensten benadrukken dat het van belang is de strategieën waarmee rechts-extremisten hun taalgebruik en ideeën normaliseren te herkennen en hun invloed te beperken.
In praktische zin betekent dat volgens de analyse onder meer aandacht voor het taalgebruik in het publieke debat, zorgvuldige afbakening van wat wordt besproken in politieke programma’s, en het ogen houden voor subtiele vormen van beïnvloeding binnen partijen of maatschappelijke organisaties. Ook waarschuwen de diensten voor het onbedoelde effect dat normale debatvoering kan omslaan in acceptatie van schadelijke opvattingen wanneer termen en voorstellen onverklaard blijven.
De waarschuwing van AIVD en NCTV komt op een moment waarop het landsbrede debat over migratie, identiteit en sociale cohesie intensief is. De diensten pleiten niet voor censuur, maar voor een alertheid op methoden waarmee extremistische ideeën ingebed raken in het reguliere debat, en voor acties om die ontwikkeling te beperken om zo de democratische ruimte en de veiligheid te beschermen.
De analyse onderstreept dat het behoud van een open debat combinatie vraagt van waakzaamheid tegen extremistische beïnvloeding en het beschermen van de ruimte voor legitieme, kritische discussies over maatschappelijke vraagstukken.
