De radicaalrechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) is bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt veruit de grootste geworden, maar heeft net geen absolute meerderheid gehaald. Uit de voorlopige uitslag blijkt dat de AfD 43,8 procent van de stemmen kreeg. Daarmee verdubbelt de partij in één klap haar score uit de vorige verkiezingen, maar een alleenheerschappij is niet verzekerd.
Verhoudingen in het parlement
De christendemocraten (CDU) eindigden op afstand als tweede met 17,2 procent. De sociaaldemocratische SPD kwam uit op 9,3 procent, de Groenen op 8,9 procent en Die Linke op 8,6 procent. De zeer linkse partij BSW trok met 5,3 procent net genoeg stemmen om over de kiesdrempel te komen en zetelt daardoor ook in het parlement. De opkomst lag rond 78 procent, de hoogste in de deelstaat sinds de Duitse hereniging in 1990.
| Partij | Stempercentage (voorlopig) |
|---|---|
| AfD | 43,8% |
| CDU | 17,2% |
| SPD | 9,3% |
| Groenen | 8,9% |
| Die Linke | 8,6% |
| BSW | 5,3% |
Coalitieperspectieven en politieke consequenties
Hoewel de AfD veel zetels heeft gewonnen, is onduidelijk wie de nieuwe regering gaat vormen. De gevestigde partijen hebben publiekelijk verklaard niet te willen samenwerken met de AfD, waarmee een traditionele coalitie zonder de radicaalrechtse partij een uitdaging wordt. Alleen de BSW laat de deur vooraleer op een kier; zij zegt AfD niet te zullen ondersteunen om de premier te leveren, maar staat open voor gesprekken. BSW-fractievoerders geven aan te willen afstappen van het zogeheten 'firewall'-beleid, waarbij andere partijen collaboratie stelselmatig uitsluiten.
„Ulli” werd tijdens talloze optredens in dorpen en steden steevast onthaald als popster.
De uitslag zal in heel Duitsland en daarbuiten met argusogen worden gevolgd. De AfD-afdeling in Saksen-Anhalt staat al jaren onder observatie van binnenlandse veiligheidsdiensten; zij wordt door sommige instanties aangeduid als "bevestigd rechtsextremistisch". De combinatie van een opvallend succes bij kiezers en contacten tussen meer gematigde en hardline groeperingen vergroot de politieke gevoeligheid van de uitslag.
Waarom de AfD zo sterk scoorde
Analyses wijzen op een mix van maatschappelijke onvrede en de persoonlijke aantrekkingskracht van lijsttrekker Ulrich Siegmund, 35 jaar oud. Oorspronkelijk verkoper van interieurparfums, profileerde Siegmund zich de afgelopen maanden als een charismatische campagnevoerder. Hij reed op nostalgische Oost-Duitse Simson-brommers door het deelstaatgebied en trok daarmee veel publieke aandacht. De campagne van Siegmund combineerde een optimistische retoriek over een nieuwe wende met een gematigde toon voor velen acceptabel, terwijl hij zich ook omringde met erkende hardliners, onder wie personen met een verleden in neonazistische clubs. Die dubbelrol lijkt zowel gematigde als radicale kiezers te hebben aangesproken.
- Opkomst: bijna 78%, hoogste sinds 1990 in Saksen-Anhalt.
- AfD: grootste met 43,8%, maar geen absolute meerderheid.
- BSW: net over de kiesdrempel met 5,3%, mogelijk speelmaker.
Regionale en Europese context
Dat de AfD in een oostelijke deelstaat zulke hoge percentages haalt, past in een bredere trend van groeiend vertrouwen in rechtse partijen in delen van Europa, vooral in regio's die lange tijd sociaal-economische stagnatie ervaarden. Voor Duitsland heeft de uitslag speciale betekenis: het politieke systeem van de Bondsrepubliek kent een sterk federale structuur en deelstaatregeringen vormen vaak de voedingsbodem voor nationale ambities. Als AfD in meerdere deelstaten diep succes boekt, kan dat ook langzaam de druk op landelijke partijen verhogen en beleidsagenda's verschuiven.
Voorlopig resteert de vraag hoe de gevestigde politieke familie in Saksen-Anhalt — en in Berlijn — zal reageren. De weigering tot samenwerking met de AfD is duidelijk, maar zonder een breed front bestaan er praktische dilemma's over wie het bestuur gaat voeren en welke afspraken daarbij zullen gelden. De komende dagen en weken zullen duidelijker maken of er meerderheden te smeden zijn die de AfD buiten de uitvoerende macht houden of dat de deelstaat op termijn op een nieuwe koers wordt gezet.
Karim Ouahbi, Buitenlandredacteur
