วัดพระมหาธาตุ นครศรีธรรมราช ได้รับขึ้นทะเบียนมรดกโลก ยูเนสโก ชูโนราเป็นหนึ่งในพิธีเฉลิมฉลอง

เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ.2569 คณะกรรมการมรดกโลกขององค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) มีมติเอกฉันท์รับรองให้ วัดพระมหาธาตุ วรมหาวิหาร ในอำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็น แหล่งมรดกโลกด้านวัฒนธรรม ส่งผลให้สถานที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้กลายเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรมแห่งแรกของภาคใต้ และเป็นมรดกโลกลำดับที่ 6 ทางวัฒนธรรมของประเทศไทย

ความสำคัญเชิงประวัติศาสตร์และโครงสร้าง

วัดพระมหาธาตุ วรมหาวิหาร ตั้งอยู่บนพื้นที่ประมาณ 34.43 ไร่ ภายในมีพระบรมธาตุเจดีย์เป็นศูนย์กลาง โดยองค์เจดีย์ตั้งอยู่บนฐานสี่เหลี่ยม มีเจดีย์ทิศขนาดเล็กสี่องค์ประจำมุมฐานและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมอื่น ๆ ที่สะท้อนถึงความเป็นศูนย์กลางทางศาสนาและพิธีกรรมของชุมชนชายฝั่งทะเลภาคใต้ตลอดหลายศตวรรษ

พิธีเฉลิมฉลองและบทบาทของโนรา

เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองการได้รับขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราชได้จัดการสมโภชองค์พระบรมธาตุเจดีย์ โดยเชิญชุมนุมนาฏศิลป์พื้นบ้านของภาคใต้คือ โนรา มาร่วมแสดง การร่ายรำครั้งนี้มีผู้แสดงเกือบ1,000 คน ซึ่งเป็นการนำศิลปะการแสดงท้องถิ่นมาผนวกเข้ากับงานพิธีระดับชาติและสากล

ยูเนสโกเคยขึ้นทะเบียน "โนรา" เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ.2564

การนำโนรามาร่วมในพิธีสมโภชสะท้อนถึงการยอมรับบทบาทของศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นในการสื่อความหมายทางศาสนาและสังคม พร้อมทั้งเป็นสัญลักษณ์ของการเชื่อมโยงมรดกวัตถุกับมรดกภูมิปัญญาที่ไม่จับต้องได้

ท่ารำโนราที่นำเสนอในการสมโภช

ในการแสดงครั้งนี้ โนราได้แสดงชุดท่ารำโบราณรวมกันทั้งหมด 12 ท่า ซึ่งสื่อความหมายและรูปแบบการเคลื่อนไหวอย่างประณีต โดยสรุปได้ดังนี้

• ท่าแม่ลาย (ท่าแม่ลายกนก) — แสดงความอ่อนช้อยของลายกนก
• ท่าราหูจับจันทร์ (ท่าเขาควาย) — กางแขนและตั้งวงโค้ง
• ท่ากินนร (ท่ากินนรรำ/ท่าขี้หนอน) — เลียนแบบการขยับปีกของกินนร
• ท่าจับระบำ — การกรีดกรายนิ้วมือในลักษณะเทพนิยาย
• ท่าลงฉาก — เอียงตัวและเหยียดแขน ขยับหัวไหล่และสะโพก
• ท่าฉากน้อย — เวอร์ชันกระชับของท่าลงฉาก
• ท่าผาลา (ผาหลา) — พลิกมือแบหงายระดับไหล่
• ท่าบัวตูม — พนมมือและจีบเข้าหากันคล้ายดอกบัวตูม
• ท่าบัวบาน — คลี่นิ้วมือหงายออกเปรียบเสมือนบัวกำลังบาน
• ท่าบัวคลี่ — กรีดมือและหมุนข้อมือต่อเนื่องเพื่อเลียนแบบกลีบบัว
• ท่าบัวแย้ม — เผยมือเล็กน้อยคล้ายบัวเริ่มแย้ม
• ท่าแมงมุมชักใย — ขยับนิ้วเลียนแบบแมงมุมชักใย

ผลกระทบต่อชุมชนและการท่องเที่ยว

การได้รับการขึ้นทะเบียนมรดกโลกคาดว่าจะส่งผลต่อหลายมิติ ทั้งการท่องเที่ยว การอนุรักษ์โบราณสถาน และการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชน แต่ในขณะเดียวกันก็มีความท้าทายด้านการจัดการแรงกดดันจากการท่องเที่ยว การสร้างมาตรการคุ้มครอง และการรักษาความเป็นธรรมต่อชุมชนท้องถิ่น

ชาวนครศรีธรรมราชและผู้เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและภาคประชาสังคมจะต้องร่วมกันกำหนดแนวทางการบริหารจัดการพื้นที่มรดกโลกแห่งใหม่นี้ให้สอดคล้องกับการอนุรักษ์อัตลักษณ์ท้องถิ่นและการพัฒนาอย่างยั่งยืน ผู้เชี่ยวชาญด้านมรดก ศิลปินพื้นบ้าน และผู้นำชุมชนถูกคาดหวังว่าจะมีบทบาทสำคัญในการกำหนดนโยบายและมาตรการปฏิบัติการต่อไป

การขึ้นทะเบียนครั้งนี้นอกจากเป็นการยืนยันคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของวัดพระมหาธาตุแล้ว ยังเป็นโอกาสให้ ศิลปวัฒนธรรมภาคใต้ โดยเฉพาะโนรา ได้รับการยอมรับในเวทีสากล และเป็นแรงผลักดันให้ชุมชนท้องถิ่นรักษา มรดกทางวัฒนธรรมให้คงอยู่สืบไป