เพชรบูรณ์ขาดคนเล่าเรื่อง: ทุนวัฒนธรรมมาก แต่ยังไม่ถึงใจผู้มาเยือน

วาทกรรมจากเวทีสภากาแฟสื่อ: ของดีมี แต่ขาดผู้เล่า

การเสวนาในวงสภากาแฟสื่อจังหวัดเพชรบูรณ์ ระหว่างนักวิชาการ ผู้ขับเคลื่อนงานวัฒนธรรม และสื่อมวลชน ได้นำไปสู่คำถามพื้นฐานเกี่ยวกับการพัฒนาแหล่งทุนทางวัฒนธรรมของจังหวัด: เพชรบูรณ์ไม่ได้ขาดของดี แต่สิ่งที่ขาดจริง ๆ คือ คนเล่าเรื่อง หรือวิธีการนำเสนอให้ผู้คนภายนอกเห็นความหมายและคุณค่า

รายชื่อทรัพยากรที่จังหวัดมีทั้ง เมืองโบราณศรีเทพ, มรดกทางวัฒนธรรม, ประเพณีเช่น อุ้มพระดำน้ำ, พื้นที่ธรรมชาติอย่าง เขาค้อ และ น้ำหนาว, ชุมชนชาติพันธุ์, โบราณสถาน แหล่งธรณีวิทยา และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่กระจายอยู่ทั่วหลายอำเภอ ซึ่งเมื่อพิจารณาในแง่ต้นทุนแล้ว จังหวัดนี้แทบไม่เป็นรองใคร

อุปสรรคที่ถ่วงการต่อยอด

แม้มีของดีมากมาย แต่ผู้ร่วมเสวนาชี้ให้เห็นอุปสรรคเชิงโครงสร้างที่ทำให้ของดีเหล่านั้นยังไม่ส่งผลเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวอย่างเป็นรูปธรรม ประเด็นที่ถูกหยิบยกได้แก่:

• ภูมิประเทศของจังหวัดที่ยาวและกระจายตัว ทำให้การเชื่อมโยงจุดต่าง ๆ เป็นไปได้ยาก
• จำนวนประชากรที่ลดลงในบางพื้นที่ส่งผลต่อกำลังคนและการสืบทอดภูมิปัญญา
• กำลังซื้อที่ชะลอตัว ทำให้การพัฒนาตลาดภายในยังไม่เพียงพอสำหรับการต่อยอดเชิงเศรษฐกิจ

ข้อจำกัดเหล่านี้ทำให้การจัดกิจกรรมหรือการสร้างแหล่งท่องเที่ยวใหม่ ๆ ต้องพิจารณาจากบริบทและศักยภาพเดิม ไม่ใช่เริ่มต้นจากศูนย์

เสียงจากสภาวัฒนธรรม: ให้เจ้าของวัฒนธรรมเป็นผู้เล่า

"เพชรบูรณ์มีของดีเยอะแยะไปหมด… แต่หาคนเล่าเรื่องยากมาก เพราะไม่ค่อยมีคนสนใจ" — ดร.วิศัลย์ โฆษิตานนท์

คำกล่าวของ ดร.วิศัลย์ โฆษิตานนท์ ประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดเพชรบูรณ์ สื่อความหมายชัดเจนว่าการสร้างคุณค่าจากต้นทุนวัฒนธรรมต้องเริ่มจากการยกระดับบทบาทของผู้เป็นเจ้าของวัฒนธรรมในพื้นที่ ทั้งการฝึกทักษะการสื่อสาร การจัดการชุมชนเพื่อรองรับนักท่องเที่ยว และการเชื่อมโยงเรื่องเล่ากับผลิตภัณฑ์หรือประสบการณ์ที่จับต้องได้

แนวทางเชื่อมโยงเรื่องเล่ากับการสร้างมูลค่า

จากการสนทนาในเวที มีแนวคิดร่วมที่สามารถนำไปสู่การปฏิบัติได้ในระดับท้องถิ่น ดังนี้

• ส่งเสริมการเป็นผู้เล่าเรื่องให้กับชุมชนท้องถิ่น เพื่อให้ข้อมูลและความหมายของสถานที่ออกมาจาก "เจ้าของ"
• ออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวที่เชื่อมจุดเด่นระหว่างทาง แทนการเน้นแค่จุดเดียว
• สนับสนุนการบันทึกและเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่นในรูปแบบที่เข้าถึงได้ทั้งนักท่องเที่ยวและตลาด

ตารางสรุปต้นทุนวัฒนธรรมที่จังหวัดมี

ผลกระทบต่อการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจท้องถิ่น

เมื่อ "เรื่องเล่า" ยังไม่ชัดเจนและไม่ถูกสื่อสารอย่างต่อเนื่อง นักท่องเที่ยวมักมุ่งไปยังจุดเด่นที่เป็นที่รู้จักแล้วเพียงไม่กี่แห่ง ก่อนออกจากจังหวัด แทนที่จะกระจายไปยังชุมชนอื่น ๆ ที่มีทั้งเรื่องราวและผลิตภัณฑ์วัฒนธรรม ซึ่งทำให้โอกาสในการสร้างรายได้จากการท่องเที่ยว และการรักษาภูมิปัญญาท้องถิ่นลดลงตามไปด้วย

ผู้ร่วมเสวนาเน้นว่า การเสริมศักยภาพด้านการสื่อสารของเจ้าของวัฒนธรรม และการออกแบบประสบการณ์การท่องเที่ยวที่เชื่อมต่อ จะช่วยให้ต้นทุนที่มีอยู่ถูกแปลงเป็นมูลค่าที่จับต้องได้ ทั้งในเชิงเศรษฐกิจและเชิงการอนุรักษ์

ข้อคิดเชิงสังคมและการขับเคลื่อนต่อ

ประเด็นเรื่องการขาด "คนเล่าเรื่อง" เป็นทั้งสัญญาณและโอกาสของเพชรบูรณ์ ผู้เกี่ยวข้องไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ท้องถิ่น สถาบันการศึกษา และสื่อ ควรทำงานร่วมกันเพื่อ:

• สร้างระบบสนับสนุนการเล่าเรื่องของชุมชน
• เชื่อมต่อทรัพยากรทางวัฒนธรรมเข้ากับการออกแบบผลิตภัณฑ์และเส้นทางท่องเที่ยว
• ส่งเสริมการสืบทอดภูมิปัญญาในรุ่นต่อไป

ในท้ายที่สุด การเปลี่ยนจาก "ของดีที่ถูกซ่อน" ให้เป็น "ของดีที่ถูกจดจำ" ต้องอาศัยทั้งความตั้งใจด้านนโยบายและการมีเสียงของเจ้าของเรื่องวัฒนธรรม เพื่อให้เพชรบูรณ์ไม่เพียงมีต้นทุน แต่ยังมีเรื่องเล่าที่ทำให้ผู้มาเยือนอยากกลับมาอีกครั้ง