กมธ.การศาสนาลงนครสวรรค์ถกแก้ปมที่ดินวัด เตรียมสำรวจทั่วประเทศวางมาตรการป้องกันกรณีพิพาท

เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2569 คณะกรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม สภาผู้แทนราษฎร ลงพื้นที่อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ เพื่อศึกษาสถานการณ์เกี่ยวกับที่ดินของวัดและกระบวนการจัดตั้งวัดในพื้นที่ โดยมีผู้แทนคณะกรรมาธิการ เจ้าหน้าที่สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร นักวิชาการ ผู้นำท้องถิ่น และตัวแทนคณะสงฆ์ท้องถิ่นเข้าร่วมรับฟังข้อมูล

ปัญหาหลัก: เอกสารไม่ชัด — ผลต่อความขัดแย้ง

ในการประชุมซึ่งจัด ณ วัดเขาทอง อำเภอพยุหะคีรี ตัวแทนคณะกรรมาธิการชี้ว่าประเด็นสำคัญคือความไม่ครบถ้วนของเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการได้มาซึ่งที่ดิน การยกที่ดินถวาย และขั้นตอนการจดทะเบียนหรือขึ้นทะเบียนวัดกับคณะสงฆ์และหน่วยงานราชการ ส่งผลให้มีช่องว่างทางกฎหมายซึ่งอาจกลายเป็นชนวนของข้อพิพาทในอนาคต

ที่ประชุมได้ยกกรณีของวัดป่าอดุลยาราม จังหวัดขอนแก่นมาเป็นบทเรียนเตือนใจว่ากรณีที่เอกสารหรือกระบวนการไม่ชัดเจนอาจลุกลามเป็นข้อพิพาทที่มีผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของศาสนสถานและชุมชนโดยรอบ

“ที่ดินของวัด”

แนวทางที่คณะกรรมาธิการเสนอ

หลังรับฟังข้อมูลเบื้องต้น คณะกรรมาธิการฯ มีมติเสนอให้มีการประสานงานระหว่างคณะสงฆ์ เจ้าหน้าที่สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อรวบรวมข้อมูลและจำแนกสภาพปัญหาอย่างเป็นระบบ ก่อนนำข้อมูลดังกล่าวไปจัดทำข้อเสนอแนวทางแก้ไขในระดับชาติ

• เร่งรัดการจัดทำและตรวจสอบเอกสารการโอนหรือยกที่ดินถวาย
• กำหนดแนวทางมาตรฐานสำหรับการตั้งและสร้างวัดตามกฎหมายคณะสงฆ์
• สำรวจปัญหาทั่วประเทศเพื่อนำไปสู่การวางระบบแก้ไขต้นทาง

หน้าที่ของหน่วยงานท้องถิ่นและคณะสงฆ์

คณะกรรมาธิการเน้นย้ำความสำคัญของการประชุมร่วมระหว่างคณะสงฆ์กับสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด เพื่อให้หน่วยงานในพื้นที่เป็นผู้รวบรวมข้อมูลและจำแนกประเภทของปัญหา ทั้งกรณีเอกสารขาดตกบกพร่อง การครอบครองที่ดินซ้อนทับ หรือกรณีการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ของการถวาย

การดำเนินการเชิงรุกของหน่วยงานท้องถิ่นจะช่วยให้ปัญหาได้รับการคัดแยกและปรับแก้ได้ทันก่อนจะกลายเป็นข้อพิพาทซึ่งต้องใช้ทรัพยากรทางกฎหมายและเวลาในการแก้ไข

ข้อมูลและขั้นตอนที่จะถูกรวบรวม

จากการหารือ คณะกรรมาธิการได้กำชับให้รวบรวมข้อมูลทั้งเชิงเอกสารและเชิงพื้นที่ เพื่อให้เห็นภาพรวมการเกิดปัญหาอย่างชัดเจน โดยข้อมูลที่จะถูกรายงานประกอบด้วย

ผลลัพธ์ที่คาดหวังและสิ่งที่ชุมชนควรทราบ

คณะกรรมาธิการตั้งเป้าว่าหลังการรวบรวมข้อมูลในพื้นที่ต่าง ๆ จะสามารถจัดทำแนวทางเชิงนโยบายเพื่อเสนอในที่ประชุมระดับชาติได้ ขณะเดียวกันคาดหวังให้การดำเนินการนี้ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดข้อพิพาทใหม่ และยืนยันสิทธิของชุมชนและวัดอย่างเป็นธรรม

สำหรับประชาชนและหน่วยงานท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง หากมีข้อมูลเกี่ยวกับการถวายที่ดินหรือสถานะการจดทะเบียนวัด คณะกรรมาธิการแนะนำให้จัดเก็บสำเนาเอกสารไว้พร้อมและประสานกับสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดเพื่อนำส่งข้อมูลให้คณะกรรมาธิการตามขั้นตอนต่อไป

การลงพื้นที่ครั้งนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการทำงานเชิงระบบที่มุ่งแก้ไขปัญหาตั้งแต่ต้นทาง ทั้งในมิติของกฎหมาย การบริหารจัดการข้อมูล และการสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างคณะสงฆ์ ราชการ และประชาชน เพื่อป้องกันการเกิดข้อพิพาทที่อาจก่อผลกระทบต่อความสงบเรียบร้อยของสังคม