ขนมเนียล ขนมโบราณบุรีรัมย์: กลิ่นมะพร้าว หนึบหนับ จากภูมิปัญญาเขมรถิ่นไทย

ขนมพื้นบ้านที่แทบหาไม่เจอในตลาด

ขนมประจำท้องถิ่นที่คนในพื้นที่รู้จักกันในชื่อ “ขนมเนียล” หรือในภาษาเขมรถิ่นว่า “นุมเนียล” ยังคงพบการทำอยู่ในชุมชนบางแห่งของจังหวัดบุรีรัมย์ โดยเฉพาะในหมู่บ้านเก่าแก่ที่ยังยึดถือวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ผู้สูงอายุในพื้นที่ยังคงสืบทอดกรรมวิธีการเตรียมและการนึ่งขนมแบบโบราณให้ลูกหลานได้ลิ้มลอง

ผู้ถ่ายทอดและสถานที่

ผู้สื่อข่าวลงพื้นที่พบ นางหวานใจ คะเชนรัมย์ อายุ 69 ปี ซึ่งอาศัยอยู่ที่บ้านมะขามป้อม ตำบลปราสาท อำเภอบ้านด่าน จังหวัดบุรีรัมย์ ขณะกำลังเตรียมและนึ่งขนมเนียลให้ชม กระบวนการทำที่เห็นสะท้อนทั้งทักษะและวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น

วัตถุและขั้นตอนสำคัญ

ขนมเนียลไม่ได้ใช้ภาชนะทันสมัย แต่พึ่งพาวัสดุท้องถิ่นอย่าง กะลามะพร้าวผ่า ซึ่งเรียกว่า 'เนียล' และ หม้อดิน สำหรับการนึ่ง ข้าวสารหรือข้าวเหนียวเป็นวัตถุดิบหลัก ผสมกับมะพร้าวทั้งมะพร้าวแก่และมะพร้าวทึนทึก ปรุงรสด้วยน้ำตาลทรายแดงและเกลือเล็กน้อย ก่อนนึ่งด้วยไฟถ่านตามวิถีดั้งเดิม

• การเตรียมข้าว: แช่ข้าวสารหรือข้าวเหนียวไว้ 1 คืนแล้วผึ่งให้สะเด็ดน้ำ
• การตำ: ตำด้วยครกไม้ให้เนื้อหยาบ ไม่ละเอียดจนเกินไป
• การผสม: ร่อนแป้งผสมมะพร้าวขูด ปรุงรสด้วยน้ำตาลทรายแดงและเกลือเล็กน้อย
• การนึ่ง: ใช้กะลามะพร้าวที่เจาะรูวางบนปากหม้อดิน ปิดด้วยผ้าขาวบางหรือดินเหนียว และควบคุมไฟถ่านให้อุณหภูมิพอดี

“นุมเนียล” เป็นทั้งขนมและส่วนหนึ่งของขนบธรรมเนียมการเซ่นไหว้ ที่คนสมัยก่อนมักทำขึ้นเพื่อถวายสิ่งศักดิ์สิทธิ์และให้ลูกหลานได้ทาน

รสชาติและเนื้อสัมผัส

เมื่อเปิดฝาหม้อออก ขนมจะมีสี น้ำตาลอ่อน มีกลิ่นมะพร้าวหอมชัดเจน เนื้อขนมให้สัมผัสเหนียวหนึบ มีรสหวานมันและเค็มปะแล่ม ผสมกลิ่นควันไฟจากการนึ่งด้วยถ่าน ทำให้รสชาติและบุคลิกของขนมแตกต่างจากขนมสมัยใหม่ที่ใช้วัตถุดิบแปรรูป

ความหมายทางวัฒนธรรมและการอนุรักษ์

ขนมเนียลเป็นตัวอย่างหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมด้านอาหารที่สืบทอดจากชุมชนเขมรถิ่นไทยในพื้นที่อีสานใต้ ซึ่งรวมถึงจังหวัดบุรีรัมย์ สุรินทร์ และศรีสะเกษ ตามข้อมูลจากผู้ถ่ายทอดประเพณีท้องถิ่น ขนมชนิดนี้มักไม่ปรากฏในตลาดสมัยใหม่ แต่ยังมีบทบาทสำคัญในการประกอบพิธีกรรมและการให้ความรู้แก่คนรุ่นหลัง

ความท้าทายในการสืบทอด

ปัจจุบัน ผู้ที่ยังคงทำขนมเนียลเป็นประจำส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ การที่วัตถุดิบและภาชนะแบบดั้งเดิมลดน้อยลง รวมทั้งไลฟ์สไตล์ที่เปลี่ยนไป ทำให้การถ่ายทอดความรู้ด้านการทำขนมพื้นบ้านมีความเสี่ยง หากไม่มีการบันทึกหรือส่งต่อให้คนรุ่นใหม่ ขนมชนิดนี้อาจกลายเป็นสิ่งหายาก ทั้งในแง่วิถีชีวิตและรสชาติที่เคยคุ้น

ในบริบทของการอนุรักษ์วิถีท้องถิ่น การสนับสนุนให้เยาวชนเรียนรู้กรรมวิธีดั้งเดิม และการจัดเวิร์กช็อปหรือกิจกรรมเชื่อมโยงกับงานประเพณีท้องถิ่น อาจเป็นทางหนึ่งที่จะช่วยให้ขนมเนียลยังคงมีชีวิตต่อไปในชุมชนบุรีรัมย์