Onderzoekers verbonden aan de Universiteit Leiden hebben een beurs van €1,18 miljoen gekregen om een nieuwe benadering te onderzoeken voor tumoren met de erfelijke BRCA1-mutatie. Het team richt zich op het eiwit EXO1, waarvan de wetenschappers aangeven dat BRCA1-gedragen tumoren sterk op dit eiwit vertrouwen om te overleven.
Aanpak: EXO1 blokkeren als zwakke plek
De onderzoekers, waaronder geneticus Sylvie Noordermeer en Sebastian Pomplun, zullen bestuderen of gerichte remming van EXO1 tumorcellen zodanig beschadigt dat ze hun DNA niet langer adequaat kunnen herstellen en daardoor afsterven. Volgens het onderzoeksteam biedt dit een route om mechanismen van therapieresistentie te omzeilen die bij bestaande behandelingen optreden.
"Door EXO1 gericht te remmen, hopen wij de tumorcellen zo zwaar te beschadigen dat ze hun DNA niet langer kunnen herstellen en dus afsterven."
Waarom dit belangrijk is
BRCA1-mutaties verhogen het risico op zowel borstkanker als eierstokkanker. Jaarlijks ontvangen in Nederland ongeveer 15.000 vrouwen de diagnose borstkanker en rond de 1.400 vrouwen krijgen eierstokkanker. Van de patiënten met deze vormen van kanker draagt naar schatting tussen de 5 en 10 procent een erfelijke BRCA1-mutatie.
Voor patiënten met een BRCA1-mutatie bestaan er al gerichte behandelingen, maar die verliezen over tijd vaak effect doordat tumorcellen resistentie ontwikkelen. Het Leidse project wil daarom nieuwe strategieën verkennen die die resistentie kunnen doorbreken of omzeilen.
Verwachte onderzoeksstappen en mogelijke uitkomsten
De subsidie is bedoeld om preklinisch onderzoek mogelijk te maken naar de rol van EXO1 bij DNA-herstel in BRCA1-gestuurde tumoren. Mogelijke onderzoeksactiviteiten zijn onder meer het identificeren van kleine moleculen of andere middelen die EXO1 kunnen remmen, en het testen van combinaties met bestaande therapieën om synergie te beoordelen.
- Doel: identificeren of EXO1-remming tumorcellen gevoeliger maakt voor celdood.
- Prioriteit: inzicht in resistentiemechanismen tegen huidige behandelingen.
- Langetermijnwens: vertaling naar klinische studies bij patiënten met BRCA1-mutaties.
Context en mogelijke implicaties voor patiënten
Als EXO1 daadwerkelijk een 'achilleshiel' vormt voor BRCA1-tumoren, zoals de onderzoekers veronderstellen, kan dat uiteindelijk leiden tot aanvullende therapieën voor een patiëntengroep die nu nog beperkt wordt door therapieresistentie. Zulke nieuwe behandelingen moeten echter eerst door de gangbare onderzoeks- en veiligheidsfases, waaronder laboratoriumonderzoek en diermodellen, en pas daarna klinische proeven met mensen.
| Parameter | Jaarlijkse Nederlandse cijfers |
|---|---|
| Borstkankerdiagnoses | 15.000 |
| Eierstokkankerdiagnoses | 1.400 |
| Aandeel BRCA1-dragers | 5–10% |
| Beurs voor onderzoek | €1,18 mln |
De subsidie, toegekend door KWF, stelt het Leidse team in staat om deze hypothesis grondig te toetsen. De onderzoekers benadrukken dat hun doel niet direct is om een kant-en-klare behandeling te leveren, maar om mechanistische kennis te vergaren die de basis kan vormen voor toekomstige therapieën en klinische proeven.
Het project past binnen een bredere lijn van kankeronderzoek dat zich richt op het benutten van specifieke genetische kwetsbaarheden van tumoren. Dergelijke precisiebenaderingen moeten uiteindelijk bijdragen aan effectievere en minder toxische behandelingen, maar vergen vaak jaren onderzoek en meerdere ontwikkelfasen voordat ze voor patiënten beschikbaar komen.
De toegekende financiering geeft het Leidse team de middelen om die stappen te zetten en vormt een investering in onderzoek naar behandelstrategieën voor een patiëntengroep die momenteel beperkt is door het risico op therapieresistentie.
