Merkeze bağlı Mescidli köyü sınırlarında gerçekleştirilen saha çalışmaları, uydu görüntüleri üzerine yürütülen değerlendirmelerin ardından yaklaşık 120 bin metrekare büyüklüğünde bir kale yerleşiminin tespit edildiğini gösterdi. Arkeolog Melik Mirbey Ömeroğlu'nun yürüttüğü çalışmalarda, doğal topoğrafyayla uyum göstermeyen yapısal izlerin saha incelemelerinde surlar ve yerleşim kalıntıları olduğu belirlendi.
Keşif nasıl başladı, neler bulundu?
Keşif süreci, bölgenin uydu görüntülerinin detaylı incelenmesiyle başladı. Bu incelemelerdeki anomali olarak nitelendirilen izler, ekipleri sahaya yönlendirdi. Yapılan gözlemler ve yapılan ön değerlendirmeler sonucunda; surlara ait izlerin yaklaşık 1,4 kilometre boyunca uzandığı tesbit edildi. Surların iç cephe yüksekliğinin yaklaşık 2 metre, dış cephe yüksekliğinin ise yaklaşık 4 metre olduğu bildirildi. Ayrıca kalenin kuzey bölümünde yapı kalıntıları, güneyinde ise yarıçapı yaklaşık 25 metre olduğu değerlendirilen dairesel bir çukur izlendi; bunun kalenin su ihtiyacına ilişkin bir düzenek olabileceği düşünüldü.
Kale hangi döneme ait ve niçin önemli?
Yapının, Urartu Krallığının erken dönemine tarihlendirilebileceği değerlendirilmekte. Ömeroğlu, mimari özellikler açısından kalenin kiklopik ve poligonal taş işçiliği sergilediğini, bunun Erken Demir Çağı kaleleriyle benzerlik gösterdiğini belirtti. Bu özellikler, Muş çevresinde şimdiye kadar tespit edilen kaleler içinde söz konusu yerleşimi önemli kılıyor; ayrıca yapının Urartu'nun batıya yayılma güzergâhında bulunmasının bölge tarihine yeni veriler sunabileceği vurgulandı.
Koruma ve tescil süreci
Alanda yapılan tespitlerin ardından, kalenin korunması ve tescil edilmesi amacıyla gerekli resmi başvurular yapıldı. Arkeolog Ömeroğlu, konuyla ilgili olarak koruma talebinin Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna iletildiğini bildirdi. Kurulun başvuruyu inceleyerek değerlendirme yapacağı kaydedildi.
"Kaleyi keşfetme sürecimiz, uydu görüntülerini incelememizle başladı. Uydu verileri üzerinde doğal topoğrafyayla uyum göstermeyen bazı yapısal izler dikkatimizi çekti."
Koruma ve tescil sürecinin tamamlanması halinde saha, bilimsel araştırmalar, kazı planlaması ve turizm değerlendirmeleri için açılabilecek. Bu süreçte yapılacak detaylı arkeolojik çalışmalar, kalenin kesin kronolojisini, yerleşim planını ve kullanım amaçlarını daha net ortaya koyacak.
- Yer: Muş merkez, Mescidli köyü sınırları
- Tahmini dönem: Urartu (Erken Demir Çağı ile ilişkili)
- Başvurulan makam: Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Yüzölçümü | ~120.000 m² |
| Surların toplam uzunluğu | ~1,4 km |
| Surların iç yüksekliği | ~2 m |
| Surların dış yüksekliği | ~4 m |
| Güneydeki çukur | ~25 m yarıçap (olası su yapısı) |
Arkeolojik tespitler ve koruma başvurusu, Muş için hem tarihsel bir değer hem de yerel ekonomik ve kültürel planlamalar açısından fırsatlar barındırıyor. Sahadaki ilk izlenimler, geniş bir yerleşim dokusuna işaret ediyor; yapılacak bilimsel kazı ve belgeleme çalışmaları, bölgenin antik dönemdeki rolünü aydınlatacaktır. Yerel halk ve yetkililer, korunma ve sonraki çalışmalara ilişkin gelişmeleri bekliyor.
Bu keşif, Doğu Anadolu'nun derin tarihini bir kez daha görünür kılarken, korunma adımlarının atılması halinde hem akademik çalışmalara hem de yerel miras yönetimine yeni bir içerik kazandırma potansiyeli taşıyor.
