Geleneksel yöntemle üretim devam ediyor
Adana'nın Kozan ilçesine bağlı Kuytucak Mahallesinde bu yıl hasadı tamamlanan coğrafi işaretli narla başlayan nar ekşisi üretimi, köy avlularında üç kuşak bir araya gelerek sürdürülüyor. Mahallede kayıtlı üreticiler ve aileler, modern makine yerine tamamen el işçiliğine dayanan yöntemi tercih ediyor.
İmeceyle başlayan zahmetli süreç
Hasattan sonra narlar avluda saatler süren bir işlemin ardından tek tek taneleniyor. Tanelenen narların suyu çıkarılıyor ve bu su, bahçelere kurulan kara kazanlarda odun ateşinde yaklaşık beş saat kaynatılarak koyu kıvama ulaşması sağlanıyor. Üreticiler, makine kullanımının nar suyu tadını olumsuz etkilediğini belirtiyor.
- Hasat: Bahçelerden el ile toplanıyor.
- Tanelama: Her nar tek tek el ile ayrılıyor.
- Sıkma: Geleneksel sıkım yöntemleriyle saf nar suyu elde ediliyor.
- Pişirme: Odun ateşinde kara kazanlarda yaklaşık 5 saat kaynatma.
- Soğutma ve saklama: Kışlık tüketim ve satış için hazırlanıyor.
Verim ve fiyat verileri
Üreticilerin verdiği rakamlara göre, 1,5 ton taze nardan elde edilen saf nar ekşisi miktarı yaklaşık 60 kilogram seviyesinde gerçekleşiyor. Bu ürünün satış fiyatı ise kilogram başına yaklaşık 750 TL olarak uygulanıyor; üretim öncelikle ailelerin kışlık ihtiyacını karşılarken, kalan miktarlar talebe göre satışa sunuluyor.
| Girdi | Miktar |
|---|---|
| Taze nar | 1,5 ton |
| Saf nar ekşisi | ~60 kg |
| Kilo satış fiyatı | ~750 TL |
Kültürel boyut ve kuşaklar arası aktarım
Üretime öncülük edenler arasında 80 yaşındaki üretici bulunuyor; ayrıca 75 yaşındaki başka bir aile ferdi de kazan başında çalışıyor. Aile üyeleri, üretimi sadece ekonomik bir faaliyet olarak görmüyor; imeceyle yürüyen bu süreçin aile bağlarını güçlendirdiğini, kuşaklar arası bilgi aktarımını sağladığını vurguluyorlar.
«Zor ama bir o kadar da kıymetli bir mesai. Bir yandan bahçeden hasat yapıyoruz, diğer yandan tek tek taneliyoruz. Makinede sıkıldığında çekirdeğin acılığı suya geçiyor ve tadı bozuluyor; bu yüzden her aşamayı elle yapıyoruz,»
Başka bir üretici ise zahmetin gençlere geleneği öğretmeye yaradığına dikkati çekiyor. Üretim, hem ailelerin kışlık ihtiyaçlarını karşılıyor hem de sınırlı miktarda satışla ek gelir sağlıyor.
Ekonomik ve bölgesel etkiler
Kuytucak narının coğrafi işaretli olması, Kozan için yerel tarım markası oluşturma açısından önem taşıyor. Sınırlı verim ve emek yoğun üretim, nar ekşisinin kilogram fiyatını yükselten etkenler arasında. Bu durum, küçük aile işletmeleri için hem fırsat hem de üretim maliyeti ve sürekliliği açısından zorluk anlamına geliyor. Yerel ekonomide bu tür ürünler; kırsal gelir, gastronomi turizmi ve bölgesel kimlik açısından katkı sunabiliyor. Ancak ölçek ve pazarlama imkânları sınırlı olduğunda, üretimin sürdürülebilirliği aile emeğine dayalı kalmaya devam ediyor.
Kozan bağlamında, coğrafi işaretli ürünlerin korunması ve ticarileştirilmesi için destek ve koordinasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi yerel üreticilerin gelirlerini artırmaya yardımcı olabilir. Şu aşamada Kuytucak Mahallesi'ndeki üretim, geleneksel yöntemleri koruyarak bölge kültürünü yaşatmayı ve aile ekonomisine katkıda bulunmayı sürdürüyor.
