Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı verileri, 2012'de yürürlüğe giren 6306 sayılı kanun sonrası yürütülen çalışmalarda Türkiye genelinde toplam 2 milyon 737 bin bağımsız bölümün kentsel dönüşüm kapsamına alındığını gösteriyor. Bu birimlerin 2 milyon 369 bini tamamlanırken, 368 bin bağımsız bölümde dönüşüm çalışmaları sürüyor.
Bölgesel dağılım ve İstanbul'un ağırlığı
Kentsel dönüşüm kapsamına alınan bağımsız birimlerin yaklaşık yüzde 47'si İstanbul'da yer alıyor. Megakentte dönüşüm kapsamına alınan bağımsız bölüm sayısı 1 milyon 274 bin olarak kaydedildi. Bu rakamların İstanbul özelindeki dağılımı ise şu şekilde:
| Gösterge | Sayı |
|---|---|
| Kentsel dönüşüm kapsamına alınan bağımsız bölüm (İstanbul) | 1.274.000 |
| İstanbul'da tamamlanan dönüşüm | 998.000 |
| İstanbul'da devam eden dönüşüm | 276.000 |
Genel toplam ve İstanbul verileri arasındaki ilişki, kentsel dönüşüm uygulamalarının coğrafi olarak yoğunlaştığını ortaya koyuyor. İstanbul, büyüklüğü ve yapı stoğunun niteliği nedeniyle hem acil müdahale gerektiren riskli yapıların hem de dönüşüm projelerinin merkezinde bulunuyor.
Programlar, destekler ve uygulama örnekleri
Kentsel Dönüşüm Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen destek programlarından biri olan "Yarısı Bizden" kampanyasından yararlanan bağımsız bölüm sayısı 376.212 olarak açıklandı. Bu tür teşviklerin; mal sahibi katılımını, finansmanı ve uygulama hızını etkilediği değerlendiriliyor.
- Kapsama alınan toplam bağımsız bölüm: 2.737.000
- Tamamlanan dönüşüm: 2.369.000
- Devam eden işler: 368.000
- "Yarısı Bizden" programı faydalanıcıları: 376.212
"İstanbul'da 1,5 milyon riskli bağımsız birimden acil dönüşüm ihtiyacı olanların sayısı 600 bindi. Bunlardan ne kadarı dönüştü tam bilmiyoruz. En çok dönüşüm yapılan iller İstanbul, İzmir, Ankara, Antalya, Konya ve Elazığ olarak sıralanıyor. İstanbul'da Bahçelievler, Küçükçekmece, Kadıköy, Kartal, Maltepe ve son zamanlarda Güngören ile Zeytinburnu ön plana çıkıyor."
Bu değerlendirmeyi Kentsel Dönüşüm Vakfı Başkanı Haldun Ersen yaptı. Ersen, son dönemde özellikle Kahramanmaraş merkezli depremlerin kentsel dönüşüme ilgiyi artırdığını, sunulan desteklerin rol oynadığını belirtti.
Sonuçlar ve ekonomik etkiler
Kentsel dönüşüm uygulamalarının kapsamı, hem inşaat sektörü talebini hem de konut stokunun kalitesini etkiliyor. Tamamlanan 2,3 milyon bağımsız bölüm, piyasada yeniden değerlenebilecek yeni konut arzını temsil ediyor. Buna karşın halen devam eden 368 bin birim, programın hız ve finansman ihtiyacına işaret ediyor.
Dönüşümün bölgesel yoğunluğu, özellikle büyük şehirlerde yerel altyapı, ulaşım ve sosyal donatı planlamasında ilave baskılar oluşturabilir. Ayrıca, dönüşüm projelerinin finansmanı ve hak sahiplerinin yeni konutlara erişimi, mali politika ve kredi mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir.
Veriler, 6306 sayılı kanunun uygulamaya girdiği 2012'den bu yana sistemli bir yenilenme sürecinin işlediğini gösterse de, devam eden işler ve riskli yapı tespitiyle ilgili belirsizlikler programın önümüzdeki dönemde de önemli bir gündem maddesi olmaya devam edeceğini ortaya koyuyor.
Ekonomik sonuçlar, hem inşaat sektörü dinamikleri hem de konut piyasası likiditesi açısından izlenmeli; yerel yönetimler ve devlet kurumları uygulama hızını, finansman araçlarını ve sosyal etkileri dengeleyen politikalar geliştirmeyi sürdürecek.
