Ticaret Bakanlığı verilerine göre, gümrük kapılarında kaçakçılıkla daha etkin mücadele için yerli ve milli tarama sistemleri ile yapay zeka destekli yazılımlar yaygınlaştırılıyor. Bakanlığın 2026 Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu'ndan derlenen bilgilere göre projeler kara, hava, deniz ve demir yolu gümrüklerinde teknik ihtiyaçları karşılamaya odaklanıyor.
Yerli teknoloji ve MİLTAR projesi
Kaçakçılıkla mücadelede dışa bağımlılığı azaltma hedefiyle yürütülen Milli Tarama Sistemleri Projesi (MİLTAR) kapsamında çeşitli cihaz ve sistemlerin sahaya çıkarıldığı bildirildi. Bu kapsamda yılın ilk yarısında gerekli makine, teçhizat ve malzemeler temin edildi; sahadaki adımlar şu şekilde öne çıkıyor:
- Habur Gümrük Kapısı'na bir yarı sabit x-ray kurulumu gerçekleştirildi.
- Gürbulak Gümrük Kapısı'na bir binek araç tarama sistemi yerleştirildi.
- Sarp Gümrük Kapısı'nda iki bagaj x-ray tarama sistemi faaliyete başladı; ayrıca 10 yeni sistemin temini için ihale yapıldı.
- Gürbulak'ta işletici kuruluş tarafından temin edilen 5 bagaj x-ray sistemi sahada hizmete sunuldu.
GENTSİS ve yapay zeka entegrasyonu
Gümrüklü Eşya ve Nesne Takip Sistemi (GENTSİS) için sensörlerden gelen verileri analiz ederek daha sağlıklı bilgi sunmayı amaçlayan yapay zeka destekli ön analiz yazılımı geliştirildi. Bu yazılım, özellikle göçmen kaçakçılığı, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı ile eşyanın değiştirilmesi gibi olayların tespitinde personelin karar süreçlerini desteklemeyi hedefliyor. Raporda ayrıca yıl sonuna kadar 700 GENTSİS cihazının alınmasının planlandığı belirtildi.
Uyuşturucu tespiti ve diğer teknik alımlar
Kaçakçılıkla mücadelede tütün ürünleri üzerindeki uygulamaların artırılması hedeflenirken, uyuşturucu maddelerin tespiti için kullanılan kitlerin teminine ilişkin süreçlerin tamamlandığı kaydedildi. Buna göre 50 bin uyuşturucu test kiti için ihale süreci sonuçlandırıldı. Ayrıca hurda ithalatı yapılan sahalara yönelik olarak hurda metal ve altın analizleri yapılabilmesi amacıyla 20 metal-maden analiz dedektörü alındı.
| Uygulama / Cihaz | Durum |
|---|---|
| Yarı sabit x-ray (Habur) | Kurulum tamamlandı |
| Binek araç tarama sistemi (Gürbulak) | Kurulum tamamlandı |
| Bagaj x-ray (Sarp) | 2 sistem faaliyette, 10 sistem ihale aşamasında |
| Bagaj x-ray (Gürbulak, işletici temini) | 5 sistem sahada |
| GENTSİS cihazları | Yıl sonuna kadar 700 cihaz planlanıyor |
| Uyuşturucu test kiti | 50.000 adet, ihale süreci tamamlandı |
| Metal-maden analiz dedektörü | 20 adet alındı |
Sonuç ve etkiler
Raporda yer alan adımlar, gümrüklerde hem teknolojik kapasitenin artırılmasına hem de personelin tespit kabiliyetinin güçlendirilmesine yönelik. Özellikle yerli imkânlarla geliştirilen MİLTAR çerçevesindeki cihazların yaygınlaşması, dışa bağımlılığı azaltma ve bakım-onarım süreçlerinde yerli tedarik zincirlerinin oluşturulması açısından önem taşıyor. Yapay zeka destekli analiz yazılımları ise sensör verilerinden daha hızlı ve yönlendirici bilgi sağlamayı hedefleyerek operasyonel verimliliği yükseltebilir.
Gümrüklerde önümüzdeki dönemde tütün kaçakçılığına yönelik uygulamaların güçlendirilmesi ve sınır noktalarında yeni tarama teknolojilerinin devreye alınması planlanıyor. Rapor, bu faaliyetlerin yıl sonuna kadar süreceğini ve planlanan alımların uygulamaya geçirilmesine odaklandığını ortaya koyuyor.
