Foto-expositie in DOKA plaatst resten van de Westwall in nieuw perspectief
In Heerlen opent op vrijdag 2 oktober in DOKA de fototentoonstelling "Draak", waarin drie fotografen hun persoonlijke blik op historische en hedendaagse landschappen presenteren. De tentoonstelling richt zich onder meer op de overblijfselen van de voormalige Siegfriedlinie — de Duitse verdedigingslinie uit de Tweede Wereldoorlog die ook wel de Westwall wordt genoemd — en de karakteristieke betonnen obstakels die in het landschap terug te vinden zijn, de zogenoemde drakentanden.
De expo verenigt werk van de Belgische fotograaf Carlo Valkenborgh en de Nederlandse fotografen Jos Reinders en Patrick Poels. Elk van hen benadert het thema vanuit een eigen techniek en invalshoek: analoge fotografie, zwart-witbeelden en tijdloze, verstilde landschappen komen naast actuele verbeeldingen te staan.
- Carlo Valkenborgh — aandacht voor de concrete vormen van de betonnen overblijfselen.
- Jos Reinders — analoge zwart-witfoto's van drakentanden rond Kerkrade en Herzogenrath, met een koppeling naar actuele thema's als racisme en fascisme.
- Patrick Poels — presentatie onder de titel зона (zo-na), waarin vrijwel mensloze, verstilde landschappen centraal staan.
"Draak"
De gekozen titel verwijst naar de fascinatie voor de markante betonnen elementen van de voormalige verdedigingslinie. Waar de militaire functie verdwenen is, blijven de betonnen structuren opvallende elementen binnen het landschap en nodigen uit tot reflectie over geschiedenis, herinnering en de manier waarop een landschap zich opnieuw eigentijdstelt.
Regionale lijnen: van Kerkrade tot Herzogenrath
De Siegfriedlinie strekte zich oorspronkelijk over ongeveer 650 kilometer langs de westgrens van Duitsland uit. In de presentatie van Reinders wordt expliciet de grensregio belicht: foto’s van drakentanden op en rond Kerkrade en Herzogenrath tonen hoe de restanten onderdeel zijn geworden van het hedendaagse grenslandschap. De werken maken duidelijk dat monumenten van oorlog lang nadat hun militaire bestemming vervuld is nog sporen nalaten in topografie en collectief geheugen.
Reinders legt in zijn beelden tevens een verbinding met vormen van racisme en fascisme die, naar zijn inzicht, ook vandaag nog in de samenleving aanwezig kunnen zijn. Daarmee plaatst de tentoonstelling historische infrastructuur in een actuele maatschappelijke context.
Poëzie en tijdloosheid in Poels' 'зона'
De bijdrage van Patrick Poels draagt de titel зона, waarin het Russische woord voor 'zone' een sfeer oproept van afgesloten, tijdloze ruimtes. Zijn foto’s tonen vaak een bijna cinematografische leegte: landschappen waarin de mens afwezig is en waarin tijd en geschiedenis lijken samen te vallen. De beelden lenen zich voor zowel contemplatie als kritische lezing.
DOKA positioneert de tentoonstelling als relevant voor bewoners van Parkstad en bezoekers uit de grensregio, die de exponentiële verwevenheid van natuur, historie en cultuur in deze streek herkennen. De expositie kan bijdragen aan bredere gesprekken over erfgoed, herinnering en de manieren waarop omliggende landschappen betekenis blijven geven aan het verleden.
| Fotograaf | Herkomst | Belangrijk thema |
|---|---|---|
| Carlo Valkenborgh | België | Betonnen structuren van de Siegfriedlinie |
| Jos Reinders | Nederland | Zwart-wit, racisme en fascisme in landschappen |
| Patrick Poels | Nederland | зона — tijdloze, mensloze landschappen |
Praktische informatie over openingstijden, rondleidingen of een begeleidend programma deelt DOKA nader. Voor wie zich bezighoudt met regionale geschiedenis of op zoek is naar fotografie die grensstreken en herinneringen samenbrengt, biedt "Draak" in Heerlen een aangrijpende en indringende verzameling beelden.
Als lokale correspondent met belangstelling voor de grensregio zie ik in deze tentoonstelling een gelegenheid om stil te staan bij hoe het landschap van Zuid-Limburg en aangrenzend Duitsland geschiedenis draagt — niet alleen als voetnoot in boeken, maar als zichtbaar onderdeel van het alledaagse terrein.
