Ruim vier op de tien jongvolwassenen tussen 18 en 29 jaar geeft aan te roken of te vapen, blijkt uit een recente peiling van vergelijkingssite Independer. Volgens het onderzoek is ongeveer een derde van die groep door beelden op sociale media verleid om te experimenteren met sigaretten of e-sigaretten. De cijfers zetten kanttekeningen bij de gedachte dat roken definitief uit de mode is.
Sociale media als stimulans
Onderzoeker Bas Knopperts van Independer wijst op de rol van online content bij het verspreiden van rookgedrag. Video’s en foto’s waarin jongeren of influencers een sigaret of vape tonen, kunnen volgens hem een stimulerend effect hebben. Als die beelden door populaire gezichten worden gedeeld, neemt de kans toe dat volgers dat gedrag imiteren.
„Als dit door coole jongeren of influencers wordt gedaan, dan kan dit een stimulerende werking hebben.”
Socialemedia-expert Joey Scheufler noemt de trend verontrustend: hij ziet een revival van het beeld van de nonchalante roker, maar dan met hedendaagse bekendheden. Hij signaleert dat platforms weinig doen om dergelijke content te beperken zolang er geen betaling voor promotie tegenover staat.
Gezondheidsconsequenties en publieke reacties
Longarts en anti-tabaksactivist Wanda de Kanter reageert fel: zij spreekt van een drama nu roken op festivals, catwalks en in studentenhuizen opnieuw zichtbaar is. De Kanter waarschuwt dat normalisering jonge mensen kwetsbaar maakt voor verslaving en langetermijngezondheidsproblemen.
Dat beelden op sociale media effect hebben op gedrag is niet nieuw, maar de huidige schaal en bereik van platforms versterken dat mechanisme. Waar traditionele televisie en film steeds vaker beperkingen tonen bij het verheerlijken van tabak, geldt online dat afbeeldingen en korte video’s veelal vrij toegankelijk zijn en snel viraal gaan.
Wettelijke kaders en handhaving
Juridisch bestaat er een duidelijk onderscheid: het is toegestaan persoonlijk beeldmateriaal met roken of vapen te delen, maar betaalde promotie van tabaksproducten of vapes zonder waarschuwingen en leeftijdsbeperkingen is verboden. Dat maakt het voor toezichthouders complexer om te interveniëren wanneer influencers zonder vergoeding roken op foto’s of in video's.
- 40% van de 18- tot 29-jarigen zegt te roken of te vapen (peiling Independer).
- Ongeveer 1 op de 3 jongvolwassenen zegt door socialmediacontent verleid te zijn tot roken of vapen.
- Betaalde promoties van tabaksproducten zijn aan regels gebonden; organische beelden op platforms veelal niet.
De discussie over verantwoordelijkheid van platforms blijft hangen tussen technische mogelijkheden en beschikbare politieke wil. Scheufler benadrukt dat het technisch eenvoudig zou zijn om content met tabaksgebruik te blokkeren of minder zichtbaar te maken, maar dat platforms daar zelden actief toe overgaan zonder druk of regelgeving.
Gevolgen voor preventie en beleid
Voor preventieprogramma’s betekent de opmars van roken en vapen onder jongeren dat communicatie en interventies ook op die platforms aanwezig moeten zijn. Traditionele voorlichtingskanalen bereiken mogelijk niet de plekken waar jongeren dagelijks tijd doorbrengen.
Gezondheidswerkers en voorlichters staan voor de opgave om de aantrekkingskracht van het beeld van roken tegen te gaan, en tegelijkertijd alternatieven voor risicogedrag te promoten. Daarbij speelt het creëren van tegencultuur en het zichtbaar maken van gezondheidsrisico’s een rol, maar zonder de directe toegang tot de algoritmen van sociale netwerken is het effect beperkt.
| Leeftijdsgroep | Aandeel rokers/vapers | Aandeel door social media verleid |
|---|---|---|
| 18–29 jaar | 40% | ~33% |
De uitkomsten van de peiling roepen vragen op voor beleidsmakers over regulering en handhaving van content op sociale media, en over gerichte maatregelen om jonge volwassenen te bereiken met preventieve boodschappen. Tegelijkertijd tonen de cijfers aan dat roken en vapen niet verdwenen zijn van het maatschappelijke toneel maar opnieuw zichtbaar en aantrekkelijker lijken te worden voor een nieuwe generatie.
