Vietnam Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, stratejik teknoloji araştırma ve geliştirme çalışmalarına yönelik yeni bir mali mekanizma tanımlayan 49/2026/TT-BKHCN sayılı genelgeyi yayımladı. Genelge, stratejik teknoloji projelerinin özelliklerine uygun iş pozisyonuna dayalı ücretlendirme, piyasa mekanizmalarına göre uzman istihdamı ve sonuçlara dayalı finansman modellerini öngörüyor. Belirlenen en dikkat çekici uygulamalardan biri, stratejik projelerde görev alacak başmühendisler için aylık azami 300 milyon VND tavan ücreti konulması oldu.
Genelgenin kapsamı ve amaçları
Yayımlanan düzenleme, Partinin 14. Ulusal Kongresi kararları ve Politbüro'nun 57-NQ/TW sayılı kararları çerçevesindeki bilim, teknoloji, inovasyon ve dijital dönüşüm politikalarının pratik uygulamaya geçirilmesi maksadıyla hazırlandı. Metin özellikle stratejik teknolojilerin geliştirilmesine ilişkin kaynakların etkin kullanımı, risk yönetimi ve insan kaynağı teşvikine odaklanıyor.
Ulusal Bilim, Teknoloji ve İnovasyon Programı kapsamında öngörülen uygulamalar arasında şunlar yer alıyor:
- İş pozisyonuna dayalı ücretlendirme: Ücretler idari unvan veya çalışma günlerinden ziyade üstlenilen görev, mesleki gereklilik ve sorumluluklar temelinde belirleniyor.
- Piyasa mekanizmalarına göre uzman istihdamı: Proje ihtiyaçlarına göre dışarıdan veya piyasadan uzman temini teşvik ediliyor.
- İş paketleri ve aşamalı fonlama: Araştırma ve geliştirme süreçleri iş paketleri ve değerlendirme safhalarına göre finanse edilecek.
- Sonuçlara dayalı sözleşmeler: Fonlama, performans ve elde edilen çıktılara göre yönetilecek.
- Özerklik ve dış kaynakların harekete geçirilmesi: Kurumlara daha fazla idari ve mali özerklik tanınıp, bütçe dışı kaynakların projelere aktarılması öngörülüyor.
Risk paylaşımı ve teşvik mekanizmaları
Genelge ayrıca risklerin finansal olarak üstlenilmesini sağlayacak düzenlemeleri içeriyor. Buna göre, araştırma sonuçlarının ticarileştirilmesi ve üretime dönüştürülmesi sürecinde ortaya çıkabilecek mali riskler için özel mekanizmalar ve acil durum fonları ayrılabilecek. Ayrıca, birden fazla bağımsız araştırma seçeneğinin uygulanması teşvik edilerek başarı olasılığı yükseltilecek.
| Uygulama | Özellik |
|---|---|
| Ücretlendirme | İş pozisyonu ve sorumluluk bazlı, başmühendis tavanı: 300 milyon VND/ay |
| Fon yönetimi | İş paketleri, değerlendirme aşamaları ve sonuç bazlı harcamalar |
| Kaynaklar | Özerklik artırımı, bütçe dışı kaynakların mobilizasyonu, acil durum fonları |
Uygulama ve beklenen etkiler
Genelgenin uygulanmasına ilişkin değerlendirmeyi yapan kurumlar arasında Bilim ve Teknoloji Bakanlığı ile Ulusal Bilim ve Teknoloji Geliştirme Vakfı (NAFOSTED) bulunuyor. NAFOSTED Genel Direktörü Doçent Dr. Dao Ngoc Chien, stratejik teknoloji görevlerinin sıradan projelere kıyasla daha karmaşık, yüksek vasıf gerektiren ve üretime dönüştürme hedefli olduğunu vurguladı; bu nedenle farklı bir finansman ve tazminat modelinin gerekli olduğunu belirtti.
Yeni mekanizmanın beklenen sonuçları arasında nitelikli insan kaynağının çekilmesi, araştırma çıktılarının ticarileştirilme oranının artması ve stratejik teknolojilerde hızlanma yer alıyor. Ancak uygulamanın başarısı, özerklik düzeyi, piyasa ile entegrasyon ve risk paylaşımı mekanizmalarının etkin çalışmasına bağlı olacak.
Uygulama sürecinde hangi projelerin "stratejik" kapsamına gireceği, iş paketlerinin nasıl değerlendirileceği ve tavan ücret uygulamasının bütçe üzerindeki etkisi gibi konuların izlenmesi gerekiyor. Bu unsurlar, politika hedefleri ile sahadaki pratik sonuçlar arasındaki ilişkiyi belirleyecek.
Genelge, özellikle dijital dönüşüm ve yüksek teknoloji alanlarında rekabet edebilirliği güçlendirmeyi hedefleyen politikalara pratik araçlar sunuyor; ancak sahadaki uygulama ayrıntıları ve uzun vadeli etkiler takip edilmeli.
