Türkiye, kimlik, pasaport ve sanayiye yönelik uygulamalarda kullanılan yarı iletken çiplerin yurt içinde üretilmesine yönelik adımı Orta Vadeli Program (OVP) 2027-2029 kapsamına aldı. Programda teknoloji bağımsızlığının ve ekonomik güvenliğin güçlendirilmesi amacıyla stratejik sektörlerde yerli AR-GE, üretim ve yenilik kapasitesinin artırılması öncelik olarak belirlendi.
Hedeflenen adımlar ve mevcut kapasite
OVP dokümanında, kritik teknolojilerde yerli kapasitenin geliştirilmesine dönük eylemler arasında çip üretim tesisleri kurulmasının yer aldığı belirtiliyor. Bu tesislerde kimlik, pasaport ve endüstriyel uygulamalarda kullanılan çiplerin yurt içinde üretilmesi ve sektörün tasarım ile AR‑GE yetkinliğinin üretime taşınması hedefleniyor. Mevcut çalışmalara TÜBİTAK BİLGEM ve Yarı İletken Teknolojileri Araştırma Laboratuvarı (YİTAL) aracılığıyla devam edildiği kaydedildi.
Programda ayrıca üretim kapasitesinin düğüm noktalarında iyileştirilmesine vurgu yapılarak, şu somut hedefler öne çıkarıldı:
- Mevcut üretim teknolojisinin 250 nanometre düzeyinden 110 nanometre düzeyine çekilmesi hedefleniyor.
- Yerli AR‑GE, tasarım ve ticarileştirme kabiliyetlerinin güçlendirilmesi planlanıyor.
- Kamu desteğiyle çok ortaklı bir Ulusal Çip Konsorsiyumu yapısının teşvik edilmesi öngörülüyor.
Planlama, uygulama ve beklentiler
OVP metninde, imalat sanayisi, enerji, tarım, sağlık ve ulaştırma gibi kritik sektörlerde arz güvenliğini güçlendirmek amacıyla yerli üretimi destekleyici eylem planlarının hazırlanacağı belirtildi. Bu eylem planlarının yıl sonuna kadar oluşturulması ve Ekonomi Koordinasyon Kurulu değerlendirme ve kararına sunulmak üzere Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına iletileceği kaydedildi.
Belirtilen hedefler arasında yer alan üretim artışına ilişkin bir veri de metinde yer aldı: Türkiye'nin çip üretimi hedefi olarak yılda 13 milyon çip hedefine işaret edildi. Eylem planlarıyla sektörün tasarım ve AR‑GE alanındaki yetkinliğinin üretim aşamasına taşınması amaçlanıyor.
Sanayi, güvenlik ve dışa bağımlılık tartışması
Yarı iletkenler; otomotiv elektronik kontrol ünitelerinden, beyaz eşya motor sürücülerine, güç kaynaklarına, sensörlere, haberleşme altyapısına ve savunma sanayiine kadar geniş bir yelpazede üretimin sürekliliğini belirleyen kritik bir bileşen. OVP metni buna atıf yaparak, son dönemde küresel ölçekte yaşanan arz kesintilerinin, tasarım ve üretim kabiliyetlerinin güçlendirilmesi ve araştırma kapasitesinin artırılmasıyla aşılmasının planlandığını ifade ediyor.
Kamu‑özel iş birliği ile tasarım, AR‑GE ve ticarileştirme zincirinin güçlendirilmesi, hem tedarik güvenliğini artırma hem de küresel değer zincirinde Türkiye'nin konumunu yukarı taşıma hedefi taşıyor. Özellikle kimlik ve pasaport çipleri gibi devlet uygulamalarında yerli üretim, ekonomik güvenlik perspektifinden de önem taşıyor.
| Özellik | Durum | Hedef |
|---|---|---|
| Üretim düğüm noktası (node) | 250 nanometre | 110 nanometre |
| Yıllık çip hedefi | — | 13 milyon (hedef olarak belirtildi) |
Bu hedeflerin hayata geçirilmesi, tesis yatırımları, nitelikli iş gücü, tedarik zinciri entegrasyonu ve uzun vadeli kamu desteği gerektiriyor. OVP kapsamında öne çıkan destek mekanizmaları ve eylem adımları ise şöyle sıralanıyor:
- Milli projelerle AR‑GE ve tasarım yetkinliklerinin güçlendirilmesi,
- Kamu destekli çok ortaklı konsorsiyum yapılarının oluşturulması,
- Üretim tesisleri ve ticarileştirme süreçlerine yönelik finansal ve kurumsal teşviklerin sağlanması.
OVP metninde verilen bu yaklaşım, çip tedarikindeki kırılganlıkların azaltılmasına ve stratejik teknolojilerde yerli kapasitenin artırılmasına dönük bir adım olarak yorumlanıyor. Uygulamadaki ayrıntılar, kurulacak yol haritaları ve kamunun sağlayacağı destek paketleri önümüzdeki dönemde netleşecek.
Sonuç olarak, Türkiye'nin OVP çerçevesinde çip üretimine dair belirlediği hedefler; ekonomik güvenlik, sanayi tedarik zinciri ve teknoloji politikaları açısından önemli bir dönüm noktası olma potansiyeli taşıyor. Hedeflerin gerçekleşmesinde uygulama planları, kamu‑özel iş birliği ve AR‑GE yatırımlarının sürekliliği belirleyici olacak.
