Florida Atlantic Üniversitesi araştırmacılarının, 2003-2023 yılları arasında toplanan verilerle gerçekleştirdiği çalışmada, 18 yaş ve üzeri erkeklerden oluşan 17 bin 24 katılımcının beslenme ve sağlık verileri analiz edildi. Araştırma, günlük kalori alımının önemli bir bölümünü ultra işlenmiş gıdalardan sağlayan erkeklerde prostat kanseri riskinin daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
Çalışmanın bulguları
Araştırmada katılımcılar, günlük aldıkları kalorinin ultra işlenmiş gıdalardan gelen oranına göre dört gruba ayrıldı. En düşük tüketim grubuyla kıyaslandığında, daha fazla ultra işlenmiş gıda tüketen üç grup için prostat kanseri riskinde artış saptandı:
- Genel karşılaştırmada risk artışı: yüzde 29
- En yüksek tüketim gösteren iki grupta risk artışı: yüzde 30
- Yaş, ırk/etnik köken, sigara kullanımı ve ekonomik durum gibi faktörler dikkate alındığında risk artışı: yüzde 24–31 aralığında kaldı
| Gruplar | Göreli prostat kanseri riski |
|---|---|
| En az ultra işlenmiş gıda tüketimi (referans) | 1.00 (referans) |
| Diğer üç grup (ortanca tüketim) | %29 artış |
| En yüksek iki tüketim grubu | %30 artış |
Mekanik hipotezler ve önceki literatür
Araştırmacılar, ultra işlenmiş gıdaların prostat kanseri ile ilişkisinin mekanizmasının henüz kesinleşmediğini belirtiyor. Olası mekanizmalar arasında metabolik etkiler, kronik iltihap ve oksidatif stres artışı ile bağırsak mikrobiyotasında değişikliklere yol açma yer alıyor. Çalışma, daha önceki yayınlarda bildirilen; obezite, metabolik hastalıklar, kardiyovasküler hastalıklar ve erken ölüm gibi sağlık sorunları ile ultra işlenmiş gıda tüketimi arasındaki bağlantıyı destekleyen bulguların üzerine ekleniyor.
Araştırmacıların kendi değerlendirmesi çalışmanın sonuçlarına temkinli yaklaşılması gerektiğini işaret ediyor. Çalışmanın verileri ilişkiyi gösteriyor ancak bu durumun doğrudan nedensellik kanıtı olmadığı uyarısı tekrar ediliyor.
"Elde edilen bulgular ultra işlenmiş gıdaların prostat kanserine doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor; iki durum arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor."
Halk sağlığı ve bireysel öneriler
Çalışma, beslenme önerileri ve kanser önleme politikaları açısından dikkate alınması gereken veriler sunuyor. Ultra işlenmiş gıdalar genellikle şu ürünleri kapsıyor:
- Gazlı içecekler
- Paketlenmiş kahvaltılık gevrekler
- Atıştırmalık ürünler (çerez, cips vb.)
- İşlenmiş et ürünleri (sosis, salam vb.)
Uzmanlar, tek bir çalışmanın sonuçlarına dayanarak beslenme alışkanlıklarında ani ve radikal değişiklikler önerilmemesi gerektiğini vurgulayacaktır. Bununla birlikte, besleyici değeri yüksek gıdaların tercih edilmesi, taze meyve ve sebze, tam tahıllar ve işlenmemiş protein kaynaklarına ağırlık verilmesi genel sağlık için tutarlı bir yaklaşımdır.
Araştırmanın yazarları ilerleyen çalışmalarda mekanizmaların daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini ve farklı nüfus gruplarında sonuçların doğrulanmasının önemini belirtiyorlar. Kamu sağlığı yetkilileri ile klinik araştırmacılar, bu tip epidemiyolojik bulguları dikkatle değerlendirerek öneriler geliştirebilir.
