Σταυροχώρι Ιεράπετρας — Στην τελική φάση βρίσκονται οι προετοιμασίες στο Σταυροχώρι της δημοτικής ενότητας Μακρύ Γιαλού Ιεράπετρας, όπου γυναίκες του χωριού και εθελοντές ζυμώνουν και θα προσφέρουν περίπου 6.000 προζυμένια «ανεβατά» αρτουλάκια για την εορτή της Παναγίας της Κάπαρης.
Χρονοδιάγραμμα και τόπος τελέσης
Οι εργασίες ολοκληρώνονται το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου, ώστε τα αρτουλάκια να διατεθούν στους πιστούς κατά τον εσπερινό της Δευτέρας και τη θεία λειτουργία της Τρίτης, 8 Σεπτεμβρίου, που θα τελεστεί στο ιστορικό εκκλησάκι της Παναγίας στην Κάπαρη, βόρεια του Σταυροχωρίου. Το ξωκκλήσι βρίσκεται σε υψηλό σημείο ανάμεσα στο Σταυροχώρι και στο Ορεινό και αποτελεί σημείο αναφοράς για την τοπική λατρευτική και πολιτιστική παράδοση.
Παράδοση και τελετουργία
Το έθιμο του ζυμώματος στην εορτή του Γεννέσιου της Θεοτόκου διατηρείται στο Σταυροχώρι από τις αρχές του 20ού αιώνα. Η πρακτική περιλαμβάνει τη χρήση ντόπιων αλεύρων —σταρένιου και κρίθινου— και τη χρήση των παραδοσιακών ξυλόφουρνων του χωριού για το ψήσιμο των αρτουλακίων. Τα έσοδα από την πώλησή τους διατίθενται παλαιότερα και σήμερα για τη συντήρηση των ναών της περιοχής.
«Οι γυναίκες του χωριού και αρκετοί εθελοντές, χρησιμοποιώντας ντόπιο σταρένιο και κρίθινο αλεύρι, συνεχίζουν την προσπάθεια και φέτος, αναβιώνοντας το έθιμο, ώστε να προσφέρουν κάτι ξεχωριστό στον κόσμο, σε γεύση και ποιότητα.»
Το έθιμο καθιερώθηκε, σύμφωνα με την τοπική ανάμνηση, από τον μακαριστό ιερέα Γιώργη Καναβάκη, ο οποίος υπηρέτησε την περιοχή και συνέβαλε στην οργανωμένη τελετουργική παραγωγή του αρτουλικού ως προσφορά στην εορτή. Η τοπική εκκλησία διέθετε παλαιότερα τα έσοδα για την αποκατάσταση και τη συντήρηση των 92 εκκλησιών που αναφέρονται στην περιοχή.
Τοπική κοινωνία και πρωτοβουλίες
Φέτος τις εργασίες οργανώνει ο νεοσύστατος Σύλλογος Γυναικών Σταυροχωρίου, σε συνεργασία με τον Πολιτιστικό Σύλλογο του χωριού. Οι οργανώσεις επιδιώκουν να αναδείξουν την ιστορία, την παράδοση και τη γαστρονομία της περιοχής, που έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός με Προεδρικό Διάταγμα από το 1983.
Παρά τη μείωση του μόνιμου πληθυσμού τα τελευταία χρόνια, σημειώνεται επιστροφή κατοίκων που αγοράζουν και ανακατασκευάζουν παλιά σπίτια, γεγονός που, όπως αναφέρουν οι διοργανωτές, ενισχύει τη δυνατότητα συνέχισης του εθίμου.
- Προετοιμασία: Ολοκλήρωση στις 5 Σεπτεμβρίου.
- Διανομή: Εσπερινός Δευτέρας και λειτουργία 8 Σεπτεμβρίου.
- Προϊόν: Περίπου 6.000 προζυμένια «ανεβατά» αρτουλάκια.
| Ημερομηνία | Γεγονός | Στοιχείο |
|---|---|---|
| 5 Σεπτεμβρίου | Ολοκλήρωση προετοιμασιών | Εργασίες παραγωγής |
| Δευτέρα (προεόρτιος εσπερινός) | Διανομή | Μέρος των αρτουλακίων |
| 8 Σεπτεμβρίου | Θεία λειτουργία στην Κάπαρη | Κεντρική προσφορά |
Η ανάδειξη του εθίμου εντάσσεται σε ευρύτερες τοπικές προσπάθειες πολιτιστικής και τουριστικής προβολής. Ο νέος Σύλλογος Γυναικών επιδιώκει, μέσω της διατήρησης και προβολής των παραδοσιακών τεχνικών και γεύσεων, να στηρίξει τόσο την τοπική ταυτότητα όσο και την οικονομική δυνατότητα του τόπου, κρατώντας ζωντανές τις κοινωνικές σχέσεις που συνδέονται με τις θρησκευτικές εορτές.
Η προσέλευση πιστών και επισκεπτών στην εορτή της Παναγίας στην Κάπαρη αναμένεται να αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τα τοπικά ήθη και, όπως επισημαίνουν οι διοργανωτές, να συμβάλει στην περαιτέρω υποστήριξη των ναών και του παραδοσιακού οικισμού του Σταυροχωρίου.
