Η ιστορική παρακαταθήκη
Στη σημασία της 28ης Οκτωβρίου 1940 και στα ερωτήματα που, όπως υπογραμμίζει, θέτει η επέτειος για το παρόν αναφέρεται σε μήνυμά του ο βουλευτής Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ Κ. Σπυριδάκης. Ο βουλευτής συνδέει την ιστορική απόφαση της εποχής με τις έννοιες της αξιοπρέπειας, της ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας, επισημαίνοντας ότι η επέτειος δεν αφορά μόνο την επανάληψη ενός ιστορικού γεγονότος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτό ερμηνεύεται στη σύγχρονη ζωή.
Σύμφωνα με το μήνυμα, το «Όχι» του 1940 δεν παρουσιάζεται ως μια εύκολη επιλογή, αλλά ως απόφαση με κόστος και συνέπειες. Η αναφορά του εστιάζει στη στάση ενός λαού που, κατά τον ίδιο, αρνήθηκε να υποταχθεί στη δύναμη του ισχυρότερου και επέλεξε την αντίσταση αντί του συμβιβασμού. Με αυτό το πλαίσιο, ο κ. Σπυριδάκης υποστηρίζει ότι η ιστορική μνήμη διατηρεί την αξία της όταν μετατρέπεται σε προβληματισμό για τις αρχές που διέπουν τις αποφάσεις της κοινωνίας.
«Το “Όχι” εκείνης της ημέρας δεν ήταν η εύκολη επιλογή. Ήταν η δύσκολη».
Το ερώτημα για το σήμερα
Το βασικό ερώτημα που θέτει ο βουλευτής αφορά το κατά πόσο το νόημα της επετείου περιορίζεται στις παρελάσεις και στους πανηγυρικούς λόγους ή αν επηρεάζει τις επιλογές της καθημερινότητας. Όπως αναφέρει, οι συνθήκες έχουν αλλάξει και οι σημερινές προκλήσεις δεν ταυτίζονται με τον πόλεμο και τον αγώνα εναντίον του φασισμού και του ναζισμού. Παρά τη διαφορά αυτή, θεωρεί ότι παραμένει επίκαιρο το δίλημμα ανάμεσα στην αξιοπρέπεια και την υποταγή, καθώς και ανάμεσα στο συλλογικό συμφέρον και την ισχύ των λίγων.
Στο μήνυμα γίνεται, ειδικότερα, αναφορά σε μορφές συμβιβασμού που εμφανίζονται ως αναπόφευκτες, στην αυξανόμενη επιρροή ισχυρών οικονομικών συμφερόντων και στην παρουσία καρτέλ, όταν, όπως σημειώνει, η αγορά παύει να υπηρετεί την κοινωνία. Ο κ. Σπυριδάκης θέτει επίσης το ζήτημα των διευθετήσεων που ευνοούν περιορισμένες ομάδες, ενώ ταυτόχρονα οι περισσότεροι πολίτες καλούνται να επωμιστούν διαρκείς θυσίες. Στην ίδια συλλογιστική εντάσσει τη σιωπή, την ανοχή και την αντίληψη ότι οι αλλαγές δεν είναι εφικτές.
Οι διαχωρισμοί που θέτει η δήλωση
Ο βουλευτής διευκρινίζει ότι οι σημερινές κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες δεν μπορούν να συγκριθούν με τη θυσία όσων πολέμησαν τον φασισμό και τον ναζισμό. Η εξίσωση διαφορετικών ιστορικών καταστάσεων, όπως αναφέρεται στο μήνυμα, θα ήταν άδικη από ιστορική άποψη. Η αναφορά αυτή λειτουργεί ως διαχωρισμός ανάμεσα στο γεγονός του 1940 και στη συμβολική αξιοποίηση του διδάγματός του για τη σύγχρονη πραγματικότητα.
Το συμπέρασμα της παρέμβασης είναι ότι η μνήμη της επετείου οφείλει να διατηρεί στο επίκεντρο τη σχέση ανάμεσα στη δύναμη και το δίκαιο. Ο κ. Σπυριδάκης υποστηρίζει ότι η ισχύς δεν δημιουργεί αυτομάτως δικαιοσύνη και ότι το ισχυρότερο συμφέρον δεν είναι κατ’ ανάγκη και το συμφέρον της κοινωνίας. Με αυτή τη θέση, μεταφέρει τη συζήτηση από τη συμβολική τιμή του ιστορικού «Όχι» στη διαρκή ανάγκη αξιολόγησης των επιλογών που γίνονται στο παρόν.
Οι βασικές έννοιες του μηνύματος
- Ελευθερία και αξιοπρέπεια: παρουσιάζονται ως αξίες που δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
- Συλλογικό συμφέρον: τίθεται απέναντι στην επιρροή ισχυρών οικονομικών συμφερόντων και στις διευθετήσεις υπέρ των λίγων.
- Ιστορική μνήμη: συνδέεται με την κριτική εξέταση των σημερινών συμβιβασμών, της ανοχής και της σιωπής.
Έτσι, το μήνυμα για την εθνική επέτειο δεν περιορίζεται στην αναφορά στο παρελθόν. Αποτελεί πολιτική και κοινωνική τοποθέτηση για το πώς μπορεί να παραμένει ζωντανό το δίδαγμα μιας ιστορικής απόφασης, χωρίς να παραγνωρίζονται οι διαφορετικές συνθήκες κάθε εποχής. Η 28η Οκτωβρίου, σύμφωνα με τον βουλευτή, καλεί σε μνήμη, αλλά και σε διαρκή εγρήγορση απέναντι στις επιλογές που επηρεάζουν την ελευθερία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την εθνική ανεξαρτησία.
