Ο Πειραιάς επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως ένα από τα πιο πολυπρόσωπα φυσικά κινηματογραφικά πλατό της χώρας. Στο πέμπτο μέρος μίας διαρκούς έρευνας καταγράφηκαν ακόμη 15 ταινίες που έχουν γυριστεί σε σημεία της πόλης, με υλικό που εκτείνεται από τη δεκαετία του 1950 μέχρι τις σύγχρονες διεθνείς παραγωγές.
Χώροι-σήματα: λιμάνι, Τρούμπα, Πασαλιμάνι και Μικρολίμανο
Στις περιγραφές επανεμφανίζονται το εμπορικό λιμάνι, η Τρούμπα, το Πασαλιμάνι, το Μικρολίμανο, η Καστέλλα, τα Βοτσαλάκια και οι βιομηχανικές ζώνες στα δυτικά της πόλης. Τα σημεία αυτά αντανακλούν διαφορετικές όψεις του Πειραιά ανά δεκαετίες και συχνά προσέφεραν στο φακό εικόνες που σήμερα θεωρούνται ιστορικές ή νοσταλγικές για την πόλη.
Η έρευνα αναδεικνύει χαρακτηριστικές περιπτώσεις:
- «Το παιδί και το δελφίνι» (Boy on a Dolphin, 1957): μεγάλη ξένη παραγωγή όπου εμφανίζεται το εμπορικό λιμάνι και σκηνές στο Πασαλιμάνι κοντά στο σημερινό Νοσοκομείο Μεταξά και στη λεωφόρο 2ας Μεραρχίας. Σημειώνεται ότι σε πλάνα της ταινίας αποτυπώνεται και η ταβέρνα «Σπηλιά του Σπύρου» στα Βοτσαλάκια, όπου γυρίστηκε η σκηνή του τραγουδιού «Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη» με τη Σοφία Λόρεν και τον Τώνη Μαρούδα.
- The Angry Hills (1959): η παραγωγή με τον Robert Mitchum έκανε γυρίσματα στην Καστέλλα και το τότε Τουρκολίμανο (σημερινό Μικρολίμανο), καθώς και στην Ακτή Μουτσοπούλου μέχρι το Πασαλιμάνι και το παλιό Ρολόι.
- Αλέξης Ζορμπάς (Zorba the Greek, 1964): αν και η ταινία συνδέεται κυρίως με την Κρήτη, μία χαρακτηριστική σκηνή γυρίστηκε στον Πειραιά, επιβεβαιώνοντας την ποικιλία των τοπίων που χρησιμοποίησαν οι παραγωγές.
Τοπικό αντίκτυπο και μνήμη
Τα γυρίσματα ξένων και ελληνικών ταινιών άφησαν ίχνη στη μνήμη των κατοίκων: από τη «μεγάλη αναστάτωση» που προκάλεσε η άφιξη της Σοφίας Λόρεν τη δεκαετία του 1950 μέχρι τις εικόνες που σήμερα λειτουργούν ως ντοκουμέντα για την καθημερινότητα και την όψη της πόλης σε άλλες εποχές. Οι λεπτομέρειες που καταγράφονται —ορισμένες μικρές τοποθεσίες, μαγαζιά και λεωφόροι— βοηθούν να ανασυντεθεί ο αστικός ιστός του Πειραιά όπως ήταν όταν πέρασε από τον φακό.
| Ταινία | Έτος | Σημεία γυρισμάτων στον Πειραιά |
|---|---|---|
| Boy on a Dolphin | 1957 | Εμπορικό λιμάνι, Πασαλιμάνι, Βοτσαλάκια (ταβέρνα «Σπηλιά του Σπύρου») |
| The Angry Hills | 1959 | Καστέλλα, Τουρκολίμανο (Μικρολίμανο), Ακτή Μουτσοπούλου |
| Zorba the Greek | 1964 | Χαρακτηριστική σκηνή στον Πειραιά |
«Ο Πειραιάς έχει αποτελέσει εδώ και δεκαετίες ένα τεράστιο φυσικό κινηματογραφικό σκηνικό», αναφέρει η έρευνα που παρουσιάζει το πέμπτο μέρος της καταγραφής.
Για την καθημερινότητα της πόλης τα γυρίσματα σήμαιναν συχνά προσωρινή κινητικότητα: συγκεντρώσεις κόσμου γύρω από τα σημεία, αλλαγές στη χρήση κάποιων μαγαζιών κατά τις ημέρες των λήψεων και στιγμές δημοσιότητας που ενίσχυσαν την τοπική οικονομία εκείνης της περιόδου. Ταυτόχρονα, οι εικόνες από ταινίες που σήμερα θεωρούνται κλασικές προσφέρουν ένα οπτικό αρχείο πολύτιμο για μελετητές και κατοίκους.
Η έρευνα συνεχίζεται και, όπως αναφέρεται, ο κατάλογος με ταινίες που έχουν «περάσει» από τον Πειραιά είναι πολύ μεγαλύτερος από όσο αρχικά φαινόταν. Η συνέχιση της καταγραφής αναμένεται να φέρει στο φως ακόμη περισσότερα σημεία της πόλης που έχουν φιλοξενήσει κινηματογραφικές παραγωγές, καθώς και μαρτυρίες για τις συνθήκες των γυρισμάτων και την κοινωνική αντίδραση κάθε εποχής.
Στον Πειραιά, όπου η ταυτότητα συνθέτει λιμάνι, γειτονιές και εργοστασιακές ζώνες, η κινηματογραφική καταγραφή λειτουργεί τέτοια εποχή και ως χάρτης μνήμης: αποτυπώνει πώς η πόλη μετασχηματίζεται, πώς την είδαν αλλοδαπές κάμερες και πώς οι ίδιοι οι κάτοικοι την απέδωσαν στο μεγάλο και στο μικρό πανί.
