Arkeolojik iz yerine belge: Çeşmenin yaşı geriye gidiyor
Uşak merkezindeki eski Halı Pazarı bölgesinde yer alan ve günümüze ulaşan eski fotoğraflarda kitabesiyle birlikte görülen taş çeşmeye ilişkin yeni bir ayrıntı ortaya çıktı. Yapılan akademik araştırma, söz konusu çeşmenin en azından Hicri 1167 / Miladi 1753–1754 yıllarında tamir edildiğini gösteriyor. Bu durum, çeşmenin 1753–1754'te ilk kez inşa edilmediğini; daha eski bir yapının onarıldığını işaret ediyor.
Tarihî kayıt ve yerel anlatılar
Uşaklı şair Derûnî üzerine hazırlanan akademik çalışmada, şairin kentteki bazı yapıların tarihini manzumelerle aktardığı ve Halı Pazarı Çeşmesi’ne ilişkin tarihin bu çalışmada yer aldığı kaydedildi. Araştırmada yer alan kayıtta geçen
«tamir»ifadesi, çeşmenin 1753–1754 yıllarında zaten mevcut bir yapının onarımı olduğunu gösteren önemli bir ipucu olarak değerlendiriliyor.
Kent ekonomisinin merkezi: Halı Pazarı çevresi
Çeşmenin bulunduğu alan, eski Uşak ticaret hayatının merkezindeydi. Burma Camii'nin kuzeyi ve Dokuzsele Çayı çevresi; halı, kilim, yün ve yapağı gibi ürünlerin alınıp satıldığı; yerel üreticinin ve esnafın yoğunlaştığı bir pazar yeriydi. Eski fotoğraflarda çeşmenin önünde su kapları taşıyan insanlar, günlük yaşamın detaylarıyla kent dokusunun geçmişte nasıl olduğunu gösteriyor.
1954’te yıkıldığı iddiası ve kayıp kitabesinin akıbeti
Yerel anlatımlarda, Halı Pazarı Çeşmesi’nin 1954 yılında yıkıldığı belirtiliyor. Ancak çeşmenin taşlarının ve özellikle kitabesinin nerede olduğuna dair kesin bir bilgiye ulaşılamadı. Kayıtlar ve fotoğraflar mimarî özellikler hakkında ipuçları sağlasa da, kitabenin metni veya taş işçiliğinin ayrıntılarını doğrulayan bir arşiv belgesi henüz ortaya konmuş değil.
Koruma, belgeleme ve kentin belleği
Halı Pazarı Çeşmesi örneği, kent belleğinin korunması ve tarihî yapıların belgelenmesinin önemini ortaya koyuyor. Fotoğraflar, sözlü anlatılar ve şimdi elde edilen akademik kayıt birlikte değerlendirildiğinde, kent merkezinde bugün var olmayan yapıların tarihî sürekliliği hakkında daha geniş bir perspektif sunuluyor. Bu tür bulgular, kentsel planlama ve kültürel miras politikaları açısından da kaynak teşkil edebilir.
Yerel sorular ve bekleyen çalışmalar
Şu aşamada açık kalan başlıca sorular şunlar:
- Çeşmenin orijinal inşa tarihi ve yapımcısıyla ilgili kesin belge bulunup bulunmadığı,
- 1954'te söz konusu yıkımın resmî kayıtları veya izlerinin arşivlerde yer alıp almadığı,
- Çeşmenin taşları ve kitabenin akıbeti hakkında fiziksel bir iz sürme çalışmasının yapılmasının mümkün olup olmadığı.
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Belirlenen tamir yılı | 1753–1754 (Hicri 1167) |
| Yerel yıkım iddiası | 1954 |
| Bulgu kaynağı | Derûnî üzerine akademik araştırma (Doç. Dr. İsmail Avcı çalışması) |
Bu bulgu, kent tarihine ilgi duyan araştırmacılar, yerel yöneticiler ve sivil toplum için yeni soru ve sorumluluklar getiriyor. Özellikle kitabesinin bulunması veya kapsamlı bir arşiv taraması, Halı Pazarı Çeşmesi’nin kent içindeki tarihi rolünü daha net ortaya koyabilir. Konuyla ilgili arşiv taramaları ve saha araştırmaları takip edilmeye değerdir.
