Hızla yükselen sayı
Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) verileri Türkiye’de 20-79 yaş grubunda yaklaşık 9,6 milyon yetişkinin diyabetle yaşadığını ortaya koydu. Bu rakam, ülkenin Avrupa Bölgesi içinde diyabetli yetişkin sayısı ve prevalans açısından en üst sıralarda yer aldığını gösteriyor.
Neden artıyor?
Medicana International Ankara Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Sonay Güven Karataş, artışta fazla kilo, abdominal obezite, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme alışkanlıklarının belirleyici olduğunu vurguladı. Uzmanın değerlendirmesine göre, diyabet yalnızca kan şekerinin yükselmesi olarak görülmemeli; zaman içinde kalp-damar hastalıkları, böbrek yetmezliği, göz ve sinir sistemi zararları gibi ciddi komplikasyonlar gelişebiliyor.
«Diyabet, zaman içerisinde kalp-damar hastalıklarından böbrek hasarına, göz ve sinir sistemi sorunlarından yaşam kalitesinde belirgin düşüşe kadar pek çok sağlık sorununa zemin hazırlayabilen kronik bir hastalıktır.»
Prediyabet dönemi göz ardı edilmemeli
Uzmanlar, diyabet oluşmadan önceki prediyabet döneminin önemli bir uyarı sunduğunu belirtiyor. Bu dönemde doğru müdahalelerle tip 2 diyabetin ortaya çıkması önlenebilir veya geciktirilebilir. Aile öyküsü bulunanlar, fazla kilosu veya bel çevresinde yağlanma olanlar düzenli kan şekeri kontrollerini ihmal etmemeli.
- Kilo kontrolü: Vücut kitle indeksinin ve bel çevresinin izlenmesi.
- Fiziksel aktivite: Günlük hareket ve düzenli egzersizin artırılması.
- Beslenme düzeni: İşlenmiş gıdalar yerine dengeli, lif ağırlıklı beslenme tercih edilmesi.
- Erken tanı ve takip: Düzenli sağlık kontrolleri ve hekim yönlendirmesi.
Veriler ışığında tarihsel seyir
Türkiye’de diyabetli yetişkin sayısının yıllar içindeki artışı dikkat çekici. Uluslararası kaynakların derlediği rakamlar şöyle:
| Yıl | Diyabetli yetişkin sayısı (yaklaşık) |
|---|---|
| 2000 | 1,8 milyon |
| 2011 | 3,5 milyon |
| 2024 | 9,6 milyon |
Sonuçlar ve halk sağlığı boyutu
Bu hızlı artış, sağlık sistemine hem ekonomik hem de hizmet yükü getirme potansiyeli taşıyor. Diyabetin yol açtığı kronik komplikasyonlar hasta yaşam kalitesini düşürmesinin yanı sıra ileri tetkik, tedavi ve takip gerektiriyor. Uzmanlar, önleyici yaklaşımların güçlendirilmesi, toplumun bilinçlendirilmesi ve bireylerin yaşam tarzı değişikliklerini benimsemesinin salgını yavaşlatmada kritik rol oynayacağını belirtiyor.
Uygulanabilir adımlar arasında şu maddeler öne çıkıyor: aile hekimlikleri aracılığıyla taramalar, okullarda ve iş yerlerinde sağlıklı yaşam programları, beslenme eğitimleri ve kamusal alanlarda fiziksel aktiviteyi teşvik eden düzenlemeler. Bireyler içinse düzenli yürüyüş, porsiyon kontrolü, işlenmiş şeker ve yağ oranı yüksek besinleri azaltma ve düzenli sağlık kontrolleri temel öneriler olarak öne çıkıyor.
Erken tanı ve yaşam tarzı müdahaleleri, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde en etkili ve maliyet etkin strateji olarak kabul ediliyor. Özellikle prediyabet tanısı konulan kişilerin hızlı ve sürdürülebilir değişikliklerle risklerini azaltması mümkün. Bu nedenle tanı koyma ve takip süreçlerinin erişilebilir, anlaşılır ve uygulanabilir olması önem taşıyor.
Bu bilgi ve öneriler, diyabetin yaygınlığını azaltma yolunda atılacak somut adımlar için bir başlangıç niteliği taşıyor. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları küçük ama sürekli değişikliklerle büyük sonuçlar doğurabilir; erken müdahale hayat kurtarır ve yaşam kalitesini korur.
