คณะเจ้าหน้าที่จากสำนักศิลปากรที่ 8 ขอนแก่น สำนักหนึ่งของกรมศิลปากร ลงพื้นที่ตรวจสอบการค้นพบภาพเขียนสียุคก่อนประวัติศาสตร์ที่บริเวณถ้ำผาเวียง ด้านหลังวัดถ้ำผาเวียง ตำบลนาแก อำเภอนาวัง จังหวัดหนองบัวลำภู หลังได้รับแจ้งว่าพบภาพเขียนสีบนผนังหน้าผาทางเข้าถ้ำธรรมาสน์ในบริเวณเดียวกัน
รายละเอียดภาพเขียนและการวิเคราะห์
จากการสำรวจภาคสนามและวิเคราะห์ด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ พบว่าภาพเป็นสีแดงชัดเจน มีลักษณะเป็นภาพสัตว์รูปธรรมและภาพนามธรรม โดยที่เด่นชัดคือภาพลิงไต่เถาวัลย์จำนวน 4 ตัว อยู่ด้านบนของผนังภาพ และภาพวัวกระทิงปรากฏด้านล่างของกลุ่มภาพดังกล่าว นอกจากนี้ยังพบร่องรอยการเขียนทับซ้อนกันในพื้นที่เดียวกัน ซึ่งชี้ให้เห็นการใช้งานซ้ำอย่างน้อย 3 สมัย
การจำแนกลักษณะภาพตามยุคที่พบมีดังนี้
- สมัยที่ 1: ภาพรูปธรรม เป็นภาพสัตว์ เช่น ลิงและวัวกระทิง
- สมัยที่ 2: การเขียนทับด้วยภาพนามธรรม ลวดลายหยักคต
- สมัยที่ 3: รอยพิมพ์ฝ่ามือมนุษย์จำนวน 2 จุด ซึ่งแบ่งเป็นรอยของผู้ใหญ่และเด็ก
ความหมายเชิงวัฒนธรรมและพิธีกรรม
นักโบราณคดีชำนาญการประเมินว่าภาพเขียนเหล่านี้อาจสะท้อนสิ่งที่คนยุคโบราณพบเห็นในสภาพแวดล้อม เช่น สัตว์ป่าและการล่าสัตว์ รวมทั้งเป็นหลักฐานของพิธีกรรมบางประเภท เช่น การทำเครื่องหมายที่แสดงถึงการมาถึงของกลุ่มบุคคล หรือลำดับการถ่ายทอดความรู้จากรุ่นหนึ่งสู่รุ่นต่อไป
องค์ประกอบของภาพที่มีทั้งภาพสัตว์ ภาพนามธรรม และรอยฝ่ามือ แสดงถึงการใช้งานพื้นที่ในบริบทหลากหลาย ทั้งเชิงสัญลักษณ์ และอาจเกี่ยวข้องกับความเชื่อหรือวิถีชีวิตของชุมชนโบราณที่อาศัยหรือเคลื่อนผ่านพื้นที่นี้
ข้อค้นพบประกอบและการเชื่อมโยงภูมิภาค
นอกจากภาพเขียนแล้ว ทีมสำรวจยังพบเศษภาชนะดินเผาที่มีลวดลายขีดเส้นซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับของโบราณจากแหล่งบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี รวมทั้งเศษกระดูกโบราณบางชิ้น การพิจารณาจากภาพถ่ายทางอากาศชี้ให้เห็นว่าถ้ำผาเวียงตั้งอยู่ในตำแหน่งที่เชื่อมโยงระหว่างพื้นที่ลุ่มแม่น้ำเลยและภูพระบาท จึงอาจทำหน้าที่เป็นเส้นทางและพื้นที่สำคัญทางวัฒนธรรมของภูมิภาคตอนบนของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
| ประเด็น | รายละเอียด |
|---|---|
| ตำแหน่ง | ถ้ำผาเวียง ด้านหลังวัดถ้ำผาเวียง ต.นาแก อ.นาวัง จ.หนองบัวลำภู |
| องค์ประกอบภาพ | ลิง 4 ตัว, วัวกระทิง, ลวดลายนามธรรม, รอยพิมพ์ฝ่ามือ 2 จุด |
| อายุโดยประมาณ | 3,500–4,000 ปี (สันนิษฐานตามการวิเคราะห์เบื้องต้น) |
การอนุรักษ์และมาตรการเบื้องต้น
เจ้าหน้าที่บันทึกภาพและรวบรวมข้อมูลเชิงโบราณคดีเพื่อจัดทำรายงานเสนอกรมศิลปากรต่อไป โดยมีแผนการเตรียมประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานและโบราณวัตถุ ทั้งนี้ได้มีการขอความร่วมมือจากประชาชนและผู้มาท่องเที่ยวให้งดการสัมผัสภาพเขียนหรือการเก็บเศษภาชนะและชิ้นส่วนกระดูกจากพื้นที่ เนื่องจากหลักฐานแต่ละชิ้นมีค่าต่อการวิจัยและการตีความประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง
การอนุรักษ์ภาพเขียนในพื้นที่เปิดเป็นประเด็นท้าทาย ทั้งด้านการป้องกันการเสื่อมสภาพตามธรรมชาติ และการควบคุมการเข้าถึงของผู้มาเยือน การพัฒนาแผนอนุรักษ์จึงจำเป็นต้องอาศัยการสำรวจเชิงวิทยาศาสตร์ร่วมกับการมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่น
ความสำคัญต่อการศึกษาประวัติศาสตร์อีสาน
การค้นพบครั้งนี้เปิดมุมมองต่อการเคลื่อนย้ายของคนและวัฒนธรรมในภาคอีสานตอนบน และอาจช่วยเติมเต็มข้อมูลเชิงพื้นที่ระหว่างแหล่งโบราณคดีสำคัญ เช่น บ้านเชียง การเชื่อมโยงเช่นนี้ช่วยให้นักวิชาการสามารถวางโครงร่างการแลกเปลี่ยนวัตถุและความคิดในอดีตได้ชัดเจนขึ้น
ในระยะต่อไป กรมศิลปากรและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะดำเนินการตรวจสอบเชิงลึก เพื่อยืนยันอายุและความหมายของภาพเขียน พร้อมทั้งกำหนดมาตรการปกป้องรักษาอย่างเหมาะสมต่อไป
ภาพ/ข่าว: กชณัฐ เครือคำ สถานที่ปฏิบัติ: ถ้ำผาเวียง อ.นาวัง จ.หนองบัวลำภู แหล่งข่าวต้นฉบับ: รายงานสถานีโทรทัศน์ TV5HD (ผู้เขียนข่าว jirawat)
