Απειλή για την παραγωγή μαστίχας και τον πολιτισμό της Χίου
Η παραγωγή της μαστίχας Χίου, αναγνωρισμένη από την UNESCO ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά από το 2014, βρίσκεται αντιμέτωπη με την πιθανότητα χωροθέτησης αιολικών πάρκων σε εδάφη όπου καλλιεργείται το μοναδικό αυτό προϊόν. Σύμφωνα με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, περιοχές της Χίου εντάσσονται στην ανάπτυξη ΑΠΕ, αφήνοντας ουσιαστικά χωρίς ειδική θεσμική προστασία τα μαστιχοχώρια του νησιού.
Στο κείμενο του πλαισίου δεν υπάρχει ρητή αναφορά στην προστασία της Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, με αποτέλεσμα επενδυτικά σχέδια να μπορούν να κινούνται σε περιοχές στις οποίες παράγεται περίπου το 90% της μαστίχας. Η ένταξη της Χίου στο σχέδιο ανάπτυξης ΑΠΕ αφορά σχεδόν ολόκληρο το νησί, με εξαίρεση μόνο την πρωτεύουσα, όπως αναφέρεται στις διαθέσιμες πληροφορίες.
Το πλαίσιο και τα όρια που προβλέπονται
Το νέο χωροταξικό ορίζει όρια κάλυψης για τα νησιά άνω των 300.000 στρεμμάτων: 1,5% οριζόντια κάλυψη ανά περιφέρεια και 4% ανά δημοτική ενότητα. Η Χίος έχει συνολική έκταση που αναφέρεται στα 850.000 στρέμματα και οι δημοτικές ενότητες όπου καλλιεργείται η μαστίχα καλύπτουν περίπου το ένα τέταρτο του νησιού.
| Παράμετρος | Τιμή |
|---|---|
| Συνολική έκταση Χίου | 850.000 στρ. |
| Ποσοστό μαστίχας στις ενότητες | ~25% του νησιού |
| Παραγωγή μαστίχας στις ενότητες | ~90% της συνολικής παραγωγής |
| Όριο κάλυψης ΑΠΕ (νησιά >300.000 στρ.) | 1,5% ανά περιφέρεια · 4% ανά δημοτική ενότητα |
Κύριοι κίνδυνοι και τοπικές ανησυχίες
Οι κάτοικοι και παραγωγοί των Μαστιχοχωρίων εκφράζουν ανησυχία για πολλαπλές επιπτώσεις:
- Αλλαγή χρήσης γης που μπορεί να περιορίσει ή να εμποδίσει τις καλλιέργειες μαστίχας.
- Φυσικοί κίνδυνοι, μεταξύ των οποίων ο φόβος πρόκλησης πυρκαγιών από τις ανεμογεννήτριες σε ξηρές περιοχές.
- Απώλεια τοπικού τοπίου και αρνητικές επιδράσεις στον τουρισμό που συνδέεται με την παράδοση και την αγροτική παραγωγή.
«Το έδαφος που φιλοξενεί μια προστατευόμενη από την UNESCO παράδοση αιώνων παραμένει ουσιαστικά εκτεθειμένο στην αλλαγή χρήσης».
Η απουσία ειδικής αναφοράς στην Αϋλη Πολιτιστική Κληρονομιά του μαστιχόδεντρου στο χωροταξικό κείμενο σημαίνει πρακτικά ότι τα μέτρα αποκλεισμού που προβλέπονται για άλλες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών δεν εφαρμόζονται αυτόματα στα μαστιχοχώρια της Χίου. Η συνέπεια είναι ότι η ίδια η βασική παραγωγική δραστηριότητα του νησιού μπορεί να βρεθεί σε νομική και λειτουργική αβεβαιότητα.
Τοπικό πλαίσιο και πιθανές συνέπειες
Η μαστίχα δεν είναι μόνο οικονομική δραστηριότητα αλλά και πολιτιστικό στοιχείο με διεθνή αναγνώριση. Η εγκατάσταση βιομηχανικού τύπου υποδομών ενδεχομένως να επιφέρει μακροχρόνιες αλλαγές στα παραγωγικά και τοπικά δίκτυα. Ενδεικτικά, οι δημοτικές ενότητες Ιωνίας, Καμποχώρων και Μαστιχοχωρίων, όπου παράγεται το μεγαλύτερο μέρος της μαστίχας, βρίσκονται εντός των περιοχών που εντάσσονται στο χωροταξικό σχεδιασμό για ΑΠΕ.
Η τοπική κοινότητα αναμένει διευκρινίσεις από την πολιτεία σχετικά με την εφαρμογή των ορίων και τυχόν εξαιρέσεις για περιοχές πολιτιστικής και αγροτικής σημασίας. Καθώς εκκρεμούν αποφάσεις για την τελική εφαρμογή του πλαισίου, φορείς παραγωγών και τοπικές αρχές θα κληθούν να διαπραγματευτούν την προστασία της μαστίχας, χωρίς να υπάρχει μέχρι στιγμής σαφής θεσμική θωράκιση στο νέο κείμενο.
Η περίπτωση της Χίου αναδεικνύει την ανάγκη συμβιβασμού ανάμεσα στην προώθηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και στην προστασία τοπικών παραδόσεων και παραγωγών που έχουν διεθνή αξία. Η ισορροπία αυτή θα καθορίσει, σε μεγάλο βαθμό, το μέλλον των μαστιχοχωρίων και της οικονομικής-πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού.
