Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Resmî Gazete'de yayımlanan düzenleme ile 14 Mart 2022 tarihinden beri yürürlükte bulunan Altın Cinsinden Fiziki Varlıkların Finansal Sisteme Kazandırılması Hakkında Tebliğ'i yürürlükten kaldırdı. Kararın yürürlüğe girmesiyle, fiziki altınlarını bankalara getirip Türk lirası mevduat veya katılma hesabına dönüştüren hesap sahiplerine sağlanan ilave getiri uygulaması sona erdi.
Uygulamanın işleyişi neydi?
Tebliğ kapsamında, yurt içindeki gerçek ve tüzel kişiler; yetkili kuyumcular, rafineriler veya bankalar aracılığıyla fiziki altınlarını bankalardaki altın hesaplarına yatırabiliyordu. Hesaplardaki has altın bakiyesi, belirlenen dönüşüm fiyatı üzerinden Türk lirasına çevrilerek 3, 6 ay veya 1 yıl vadeli mevduat ya da katılma hesabı açılmasına imkan tanınıyordu. Bankalar, TL hesaplarına dönüştürülen altınları dönüşüm fiyatı üzerinden Merkez Bankası'na satıyordu.
İptalin sonuçları ve etkileri
- Ek getiri sonlandı: Tebliğle sağlanan vade sonunda ilave getiri uygulaması yürürlükten kalktı.
- Banka işlemleri: Fiziki altınların TL'ye çevrilmesi sonucunda bankalar tarafından Merkez Bankası ile yapılan satış mekanizması değişime uğrayacak.
- Tasarruf davranışı: Altın sahiplerinin fiziki altını bankaya getirme teşviki zayıflayabilir; bu da piyasa arz-talep dengesine ve spot altın fiyatlarına dolaylı etki yapabilir.
Karar, bireysel tasarruf sahipleri ve bankacılık sistemi arasında işlem gören altın varlıklarının maliyet ve getiri dinamiklerini doğrudan etkiliyor. Tebliğin sağladığı teşvik kaldırıldığında, fiziki altınlarını bankalara getirip TL hesabına dönüştürenler için getirinin cazibesi azalmış olacak; bu da bazı tasarruf sahiplerini fiziki altınlarını ellerinde tutmaya yönlendirebilir.
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 14 Mart 2022 | Tebliğ yürürlüğe girdi — fiziki altınların TL hesaplara dönüşümü ve ilave getiri uygulaması başladı |
| 22 Ağustos 2026 | Tebliğ Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlükten kaldırıldı — ek getiri uygulaması sona erdi |
Bankacılık ve piyasa perspektifi
Banka ve finans kuruluşları açısından, söz konusu düzenleme hem likidite yönetimi hem de döviz/altın stokları üzerinde etkiliydi. Altının TL'ye dönüştürülmesi sürecinde bankalar dönüşüm fiyatı üzerinden Merkez Bankası ile işlem yapıyordu; düzenlemenin iptali bu akışların yapısını değiştirebilir. Ayrıca, fiziki altının bankalara girişinin azalması, finansal sisteme kazandırılan kıymetli maden hacmini etkileyebilir.
Ekonomistler, benzer düzenlemelerin tasarrufları bankacılık sistemine kanalize etmek amacıyla kullanıldığını, teşvikin kaldırılmasının kısa vadede altın talebine ve dolayısıyla altın fiyatlarına yansımalarının olabileceğini belirtiyor. Ancak bu değerlendirmeler kaynak veriler ve piyasa tepkilerine bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.
Uygulamanın sona ermesi, mevduat/katılma hesabı sahiplerinin vadeli ürün tercihlerini ve bankaların kaynak kompozisyonunu etkileyeceğinden, önümüzdeki dönemde hem bankacılık verilerinde hem de altın piyasasında gözlemlenebilir farklılıklar beklenebilir. Kararın öngörülmeyen mali etkileri ve tasarruf davranışlarındaki değişimler, Merkez Bankası ve bankalar tarafından takip edilecek.
Bu düzenlemeyle ilgili teknik ayrıntılar ve uygulamaya ilişkin hükümlere ulaşmak isteyen okuyucular, Resmî Gazete'de yayımlanan metne başvurabilir.
