Geçmişten günümüze dönüşüm ve ayakta kalan mimari izler
Sivas merkeze bağlı İşhanı köyündeki kubbeli yapı, yerel belleğe göre geçmişte Ermeni cemaatinin kullandığı bir kilise olarak biliniyor. Köyde yaşayanların anlattıklarına göre yapı, 1984 yılında camiye çevrilerek Müslümanların ibadetine açıldı ve
yaklaşık 42 yıldır cami olarak kullanılıyor. Yapıda yapılan değişikliklere rağmen eski kiliseden kalan mimari unsurların günümüzde de görülebildiği belirtiliyor.
Mimari değişiklikler ve korunmuş bölümler
Dönüşüm esnasında ana giriş kapısı kapatıldı ve ibadete uygun yeni bir giriş açıldı. İç mekân, cami düzenine göre yeniden düzenlenirken, eski sunak bölümü tamamen ortadan kaldırılmadı; bu bölüm
ibadet alanına dâhil edilmedi ve ayrı bir kapı ile erişilebiliyor. Minareye çıkan bölümde de eski yapıya ait izler bulunduğu, bazı sütunların deformasyona uğramış olsa da iyon tarzı sütun kaidelerinin varlığını sürdürdüğü aktarıldı.
- Yapının eski işlevi: Kilise (Ermeni cemaati tarafından kullanıldığı aktarılıyor)
- Dönüşüm yılı: 1984 (camiye çevrildi)
- Korunan öğeler: Eski sunak bölümü, bazı sütun kaideleri, minareye ait izler
Muhtar Caner Öntaş: «Tarihi kayıtlara baktığımızda köyün adı 1877 yılında İşhan olarak geçiyor. 19. yüzyılda Ermeni nüfusunun yoğun yaşadığı bir yerdi.»
Yerel tanıklıklar ve sözlü tarih
İşhanı Muhtarı Caner Öntaş, yapının geçmişine ilişkin bilgilerin büyüklerinden dinlenen anılara dayandığını söyledi. Muhtar, köyün adının kayıtlarında 1877 yılından beri İşhan olarak geçtiğini ve 19. yüzyılda bölgedeki Ermeni nüfusunun yoğunluğuna işaret eden kayıtların bulunduğunu aktardı.
Köy sakinlerinden Halil Yıldız ise yapının eskiden büyük bir kilise olduğunu, bazı anlatımlara göre yaklaşık 600 yıllık olduğu yönünde sözlü anlatıların bulunduğunu belirtti. Yıldız, 1960'lı yıllarda köyde Ermeni ailelerin yaşadığını ve kilisenin o dönemde azınlık tarafından kullanıldığını söyledi.
Teknik ve toplumsal notlar
Yerel anlatılarda, minarenin yapımına köyden Süleyman Polat adlı kişinin katkı sağladığı ve minare ustası olarak Veli Yıldız'ın adı geçtiği ifade ediliyor. Köyde geçmişte iki kilisenin bulunduğu, bunlardan birinin yıkıldığı ve günümüze sadece bu yapının ulaştığı bildirildi.
| Öge | Bilgi |
|---|---|
| Eski işlev | Kilise (Ermeni cemaati) |
| Camiye dönüşüm | 1984 |
| Köy adı kayıtları | 1877 — İşhan |
| Sözlü tarih iddiası | Yaklaşık 600 yıllık olduğu yönünde anlatılar |
Koruma ve belgeleme eksikliği
Söz konusu yapı için mevcut haber içeriğinde resmi koruma statüsü, restorasyon çalışmaları veya kültür varlığı kayıtlarına ilişkin bilgi yer almıyor. Yerel kaynaklar, yapının fiziki değişikliklerle büyük ölçüde cami görünümüne kavuştuğunu ancak geçmişe ait izlerin tamamen kaybolmadığını vurguluyor. Bu durum, yerel tarih ve mimari mirasın korunması bakımından ek inceleme ve belgeleme gerektirdiğini gösteriyor.
Okuyucular için özetle: İşhanı köyündeki bu yapı, hem yerel toplumsal bellekte hem de mimari izlerde geçmişin izlerini taşıyor; ancak mevcut bilgiler ağırlıklı olarak sözlü kaynaklara dayanıyor ve resmi belgelerle desteklenmiş bir koruma ya da restorasyon bilgisinin doğrulanması gerekiyor.
